- uchodzcy.info -

Mowa nienawiści

CZYM JEST MOWA NIENAWIŚCI?
Coraz częściej możemy się spotkać z hejtem wymierzonym w uchodźców. Skąd on się bierze i co może się stać, jeżeli będziemy tylko biernie mu się przyglądać? Co możesz zrobić, aby z nim walczyć?
 
ZGŁOŚ MOWĘ NIENAWIŚCI
Hejtów na uchodźców znajdziesz w przestrzeni publicznej bez liku. Organy ścigania nie są w stanie wyłapać ich wszystkich. Możesz im pomóc, zajmie ci to chwilę.
 
REAGUJ NA MOWĘ NIENAWIŚCI I PRZEMOC
Wielu spośród nas nie godzi się na hejt wobec uchodźców. Sama niezgoda świata nie zbawi. Trzeba działać, tu pokażemy ci jak.
 
JAKIE ORGANIZACJE MOGĄ CI POMÓC?
Lista polskich organizacji pozarządowych zajmujących się zwalczaniem mowy nienawiści.
 
 

Czym jest mowa nienawiści?

Czym jest mowa nienawiści?

Coraz częściej możemy się spotkać z hejtem wymierzonym w uchodźców. Skąd on się bierze i co może się stać, jeżeli będziemy tylko biernie mu się przyglądać? Co możesz zrobić, aby z nim walczyć?
 

Muranów, Warszawa (fot. Justyna Chmielewska)


Język ma niewyobrażalną moc – rozumiemy świat w taki sposób, w jaki o nim opowiadamy. Słowa, których używamy w tych opowieściach, wyznaczają sposób naszego myślenia, a w konsekwencji wpływają na to, jak postępujemy wobec opisywanego świata. To oczywiste, że nie doszłoby do wielu pogromów, ludobójstw czy Holokaustu, gdyby nie siła propagandy. Dobrym przykładem są wydarzenia, jakie miały miejsce w Rwandzie w 1994 roku. W wyniku nieustannego powtarzania, że stanowiący mniejszość Tutsi są nie ludźmi, lecz pasożytami lub chorobą, którą trzeba zwalczać, udało się stworzyć w myśleniu większości Hutu przekonanie, że ludzie dzielą się na takich, których życie jest cenne, i takich, których jest bezwartościowe. W tak zaprojektowanym obrazie świata członkowie bojówek Hutu nie stawiali sobie pytań na temat uczestnictwa w ludobójstwie, a większość rwandyjskiego społeczeństwa nie odczuwała potrzeby reagowania na rozgrywającą się dookoła przemoc.
 
Przypadek Rwandy jest drastycznym przykładem tego, dokąd może prowadzić nieskrępowane ubieranie powszechnie używanego języka w strój nienawiści. Takich przykładów jest niestety znacznie więcej. Brian Muller i Joshua Smith przeprowadzili szeroko zakrojone badania, z których wynika, że wśród grup amerykańskich imigrantów napiętnowanych nienawistnym językiem o wiele częściej dochodziło do samobójstw niż w przypadku hejtującej większości. Jednym z wielu polskich przykładów jest z kolei propaganda antysemicka rozpętana przez władze PRL w odpowiedzi na protesty studentów w marcu 1968 roku. Atmosfera szykan i rękoczynów, w jakiej musieli żyć przez następne miesiące członkowie społeczności żydowskiej w Polsce, doprowadziła do ich masowej ucieczki z naszego kraju. Uchodźstwo wybrała wtedy ponad połowa Żydów pozostałych w Polsce po wojnie.
 

W ciągu ostatnich dwustu pięćdziesięciu lat Polacy często bywali uchodźcami. Przeczytaj krótką historię polskiego uchodźstwa.

 
 
Narodziny mowy nienawiści
 
Mechanizm rozprzestrzeniania się mowy nienawiści jest prosty. Zaczyna się z pozoru niewinnie, często w internecie. Wystarczy wywołujący emocje temat, ot, na przykład sucha informacja dotycząca europejskiej polityki imigracyjnej. Nagle ktoś zbyt mocno skrytykuje („Nie ma takiej opcji, to już wolę mieć zamknięte granice i paszport niż przyjmować tych imigrantów”), ktoś inny twórczo rozwinie tę krytykę, dodając parę obraźliwych generalizujących stwierdzeń („To nie są uchodźcy to jest zaraza. (…) To są dosłownie pojeby a nie ludzie i wszystkim tolerancyjnym idiotom trzeba to próbować wyjaśnić, bo tylko przez tolerancyjnych ślepaków, te ścierwo jest w stanie przejmować europejskie państwa!”), i dyskusja toczy się w kierunku gróźb karalnych („Grecja powinna postawić artylerię i grzać z wybrzeża do wędrowniczków… i skończy się problem”).
 
To są prawdziwe cytaty. Na całą dyskusję składa się trzysta podobnych komentarzy i niemal tysiąc polubień. Można ją znaleźć na profilu facebookowym wpływowego polskiego polityka. Ponieważ obserwuje go czterysta tysięcy osób, czyli dwa razy więcej, niż wynosi nakład najbardziej poczytnej polskiej gazety, hejt ten mógł dotrzeć do ponad jednego procenta mieszkańców Polski. I choć nienawistne wypowiedzi polityków często stanowią tylko element prowadzonej przez nich gry politycznej, to wiele z nich podchwytywanych jest przez słuchaczy i czytelników, którym łatwiej jest ukierunkować dzięki temu swoją frustrację lub złość.
 
Na profilu facebookowym tego polityka możemy zaobserwować, jak zaczyna się taka nagonka. W przywołanej dyskusji niemal nikt nie zareagował na użyty tam język – taka reakcja wymagałaby bowiem odwagi podbudowanej poczuciem odpowiedzialności. W efekcie wśród słownych myśliwych umocniło się przekonanie o słuszności wystukanych na klawiaturze zdań, a anonimowość uzyskiwana dzięki kryciu się za monitorem komputera dała im złudne poczucie bezpieczeństwa i braku odpowiedzialności.
 
Podobnych rozmów na temat uchodźców są w Polsce tysiące każdego dnia. Nic więc dziwnego, że skala nienawistnego języka szybko zaczęła być zauważalna. Dostrzegają to również ci, których ten język opisuje. I tutaj docieramy do sedna sprawy: nagle okazało się, że mamy nie tylko werbalnych myśliwych, ale również leksykalne ofiary. Mowa nienawiści jest bowiem skuteczną bronią, która potrafi pozostawić głębokie rany. Tym samym jest ona formą przemocy, a każda przemoc jest karalna.
 
 
Mowa nienawiści a wolność słowa
 
Co to jest mowa nienawiści? Jest to rozbudzanie, rozpowszechnianie albo usprawiedliwianie nienawiści, dyskryminacji lub przemocy. Często wymierzona jest ona w konkretne grupy społeczne wyróżniające się odmienną wiarą, seksualnością czy pochodzeniem etnicznym, narodowym bądź rasowym. W skrajnych przypadkach hejt opiera się wręcz na odmawianiu człowieczeństwa opisywanym ludziom lub całym społecznościom – nazywa się to dehumanizacją. Tym samym stanowi on poważne naruszenie praw człowieka.
 
W ostatnich miesiącach w Polsce wyjątkowo widoczna stała się nienawiść słowna wymierzona w uchodźców. Opiera się ona zazwyczaj na krzywdzących stereotypach oraz urągającym ludzkiej inteligencji generalizacjom. Pokazuje również, że ci, którzy ją stosują ulegają pokusie łatwej i efektownej oceny – tymczasem najważniejszą cechą inteligentnego opisywania inności jest umiejętność niuansowania opisywanych zjawisk.
 
Warto jednak mieć świadomość, że podanie uniwersalnej definicji mowy nienawiści nie jest wcale rzeczą prostą. Niektórzy krytycy wskazują, że zachodzi tu konflikt pomiędzy dwiema wartościami: wolnością słowa i dobrami osobistymi jednostki. Trudno też wyznaczyć sztywne granice między ostrą i zasłużoną krytyką a językową napaścią i sianiem nienawiści. Odróżnienie jednego od drugiego wymaga pewnej dozy wrażliwości – chodzi o to, by dostrzec, kiedy wyrażanie osobistych opinii staje się narzędziem podsycania nienawiści lub dyskryminacji.
 
Polskie prawodawstwo poradziło sobie z tym problemem poprzez wprowadzenie rozróżnienia między faktem a opinią. Gdy ktoś podaje nieprawdziwe informacje na czyjś temat, mamy do czynienia ze zniesławieniem. Sytuacja staje się jeszcze prostsza, jeżeli w nienawistnym komentarzu ktoś wprost znieważa lub nawołuje publicznie do nienawiści na tle narodowościowym, rasowym, etnicznym lub wyznaniowym – w Polsce jest to zabronione i karalne na podstawie art. 256 i 257 Kodeksu karnego.
 
 
Dlaczego należy reagować?
 
Mowę nienawiści wobec uchodźców należy krytykować i zwalczać. Warto jednak również zastanowić się, skąd ona się bierze. Często możemy spotkać się z opinią, że jest ona przedłużeniem zwykłego chamstwa i agresji. Naukowcy z Centrum Badań nad Uprzedzeniami Uniwersytetu Warszawskiego postanowili to sprawdzić – okazało się, że „wulgarna i agresywna” młodzież wcale nie aprobuje mowy nienawiści bardziej niż młodzież „spokojna i kulturalna”. To oznacza, że mowa nienawiści w tym przypadku nie jest kolejnym przejawem słownej agresji. Co ciekawe, w tym samym badaniu naukowcy udowodnili, że „w przypadku młodzieży akceptacja mowy nienawiści wynika w większym stopniu z uprzedzeń aniżeli z umiłowania wolności słowa”. To może wskazywać, że podkreślanie prawa do wolności wypowiedzi – czyli argument, którym hejterzy bronią się przed oskarżeniami o używanie mowy nienawiści – stosowane bywa w sposób instrumentalny.
 
Według wielu badaczy mowa nienawiści jest formą reakcji na lęk przed czymś nieznanym. Ponieważ w naszej kulturze lęk uważany jest za coś wstydliwego, ludzie często zastępują go gniewem. A w chwili gniewu najłatwiej jest kogoś szykanować na odległość. Powoduje to, że pozorna anonimowość – internetowych komentatorów, graficiarzy sprejujących mury czy osób maszerujących na wielkich manifestacjach – pozwala im wyraźnie przesunąć ich prywatne granice skali dopuszczalnego gniewu. I tu koło się zamyka. Niepohamowane wyrażanie gniewu nie tylko bowiem nie pomaga wyładować złych emocji i ich zredukować, ale często wręcz je nasila.
 
Jednym z największych błędów ludzi, którzy nigdy w życiu nikogo by nie shejtowali, jest bierność. Istnieje wiele sposobów na to, jak walczyć z otaczającą nas mową nienawiści. Niepodejmowanie tej walki może prowadzić do nasilania się poczucia bezkarności hejterów oraz umacniać w nich wrażenie słuszności tego, co robią. Dlatego już dziś warto zacząć reagować na coraz silniejszą nagonkę wymierzoną w uchodźców.
 

Zobacz jak walczyć z mową nienawiści w konkretnych sytuacjach.

 
 
Wybrane definicje „mowy nienawiści”
 
„Mowa nienawiści obejmuje wszelkie formy wypowiedzi, które szerzą, propagują czy usprawiedliwiają nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm oraz inne formy nienawiści bazujące na nietolerancji m.in.: nietolerancję wyrażającą się w agresywnym nacjonalizmie i etnocentryzmie, dyskryminację i wrogość wobec mniejszości, imigrantów i ludzi o imigranckim pochodzeniu”.

Rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy nr R97/20

 
„Mowa nienawiści polega na przypisywaniu szczególnie negatywnych cech i/lub wzywaniu do dyskryminujących działań wymierzonych w pewną kategorię społeczną, przede wszystkim taką, do której przynależność jest postrzegana jako «naturalna» (przypisana), a nie z wyboru”.

L.M. Nijakowski, Mowa nienawiści w świetle teorii dyskursu, w: Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii, red. A. Horolets, Warszawa 2008

 
Mowa nienawiści to „wypowiedzi ustne i pisemne oraz przedstawienia ikoniczne lżące, oskarżające, wyszydzające i poniżające grupy i jednostki z powodów po części od nich niezależnych – takich jak przynależność rasowa, etniczna i religijna, a także płeć, preferencje seksualne, kalectwo, czy przynależność do naturalnej grupy społecznej, jak mieszkańcy pewnego terytorium, reprezentanci określonego zawodu, mówiący określonym językiem. Jest to upubliczniona przemoc werbalna, wyraz nienawiści kolektywnej, adresowanej do zbiorowości naturalnych, wyznaczonych przez rasę, narodowość, płeć i wyznanie, do których nie przynależy się z racji swobodnie wybieranych przekonań”.

Problemy dyskryminacji osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu 2003

 

Jakie organizacje mogą Ci pomóc?

Jakie organizacje mogą Ci pomóc?

Lista polskich organizacji pozarządowych zajmujących się zwalczaniem mowy nienawiści.
 
 
Otwarta Rzeczpospolita
Interwencje w przypadku przejawów uprzedzeń, mowy nienawiści i dyskryminacji w różnych formach; dokumentacja takich sytuacji. Zgłoszenia poprzez portal www.zglosnienawisc.otwarta.org. Email: otwarta@otwarta.org
 
Fundacja Klamra
Zamalowywanie hejtów na murach, warsztaty dla dzieci i młodzieży, graffiti promujące tolerancję. Email: biuro@klamra.org
 
Humanity in Action Polska
Edukacja na rzecz praw człowieka i kształcenia liderów zmian. Organizacja stworzyła wtyczkę do zgłaszania mowy nienawiści w internecie hejtalert.pl i portal wymiany praktyk w zakresie przeciwdziałania mowie nienawiści uprzedzuprzedzenia.org. Email: poland@humanityinaction.org
 
Hejtstop
Kampania Stowarzyszenia Projekt: Polska pod hasłem „Walka z mową nienawiści”. Stowarzyszenie prowadzi portal służący do zgłaszania mowy nienawiści i zawierający materiały edukacyjne hejtstop.pl. Email: kontakt@hejtstop.pl
 
Stowarzyszenie Nigdy Więcej
Monitoring wydarzeń rasistowskich i ksenofobicznych, działania edukacyjne skierowane do piłkarzy i kibiców. Email: redakcja@nigdywiecej.org
 
Naprawmyto.pl
Zgłoszenia mowy nienawiści w przestrzeni publicznej (kategoria: budynki). Zgłoszenia przyjmują miasta Czerwonak, Dąbrowa Górnicza, Jarocin, Lublin, Łazy, Marki, Mińsk Mazowiecki i Nysa.
 
Koalicja Przeciw Mowie Nienawiści
Koalicja organizacji zajmujących się zwalczaniem mowy nienawiści. Na portalu zamieszczane są informacje o nadchodzących wydarzeniach oraz szkoleniach. Email: kampania@beznienawisci.pl
 
Amnesty International
Działanie na rzecz praw człowieka, w tym także akcje antydyskryminacyjne. Email: amnesty@amnesty.org.pl
 
Projekt Sieć Tolerancji
Prowadzenie badań dotyczących zjawiska mowy nienawiści w Polsce, przygotowywanie narzędzi prawnych umożliwiających pomoc w przypadkach mowy nienawiści i przestępstw z nienawiści, tworzenie materiałów edukacyjnych. Email: siectolerancji@wiedzalokalna.pl
 
Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej
Prowadzą inicjatywę „Nie lajkuję, reaguję! – przeciwdziałanie mowie nienawiści w mediach społecznościowych”, której celem jest opracowanie oraz upowszechnianie narzędzi i metod przeciwdziałania mowie nienawiści w mediach społecznościowych. Email: agorska@ffrs.org.pl
 
Równość.info
Portal gromadzący informacje o kwestiach równościowych.
 
Centrum Edukacji Obywatelskiej
Centrum prowadzi projekt „Nienawiść. Jestem przeciw!” skierowany do szkół. Stworzyli także kurs internetowy dotyczący mowy nienawiści i prezentujący metody przeciwdziałania jej przejawom: miej oko na nienawiść. Email: malina.janusz@ceo.org.pl
 
Stowarzyszenie Homo Faber
Poradnictwo antydyskryminacyjne, szkolenia antydyskryminacyjne, zgłaszanie mowy nienawiści w przestrzeni publicznej w Lublinie. Email: piotr.skrzypczak@hf.org.pl
 
Nomada Stowarzyszenie na rzecz Integracji Społeczeństwa Wielokulturowego
Stowarzyszenie prowadzi warsztaty przeciwko przemocy motywowanej uprzedzeniami oraz udziela wsparcia osobom doświadczającym przemocy motywowanej uprzedzeniami. Email: nomada@nomada.info.pl
 
Stowarzyszenie 9/12
Stowarzyszenie prowadzące działania zapobiegające dyskryminacji. Email: kontakt@9dwunastych.org
 
Fundacja Afryka Inaczej
Przeciwdziałanie dyskryminacji. Email: info@afryka.org
 
Centrum Wsparcia Imigrantów i Imigrantek
Monitoring i przeciwdziałanie dyskryminacji i mowie nienawiści. Email: centrum@cwii.org.pl
 
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Rozwijanie i upowszechnianie edukacji antydyskryminacyjnej. Towarzystwo koordynuje prace Koalicji na rzecz Edukacji Antydyskryminacyjnej, zrzeszającej 58 organizacji. Email: biuro@tea.org.pl
 
Fundacja Dialog Pheniben
Edukacja antydyskryminacyjna; przeciwdziałania mowie nienawiści. Email: biuro@dialogpheniben.pl
 

Reaguj na mowę nienawiści i przemoc

Reaguj na mowę nienawiści i przemoc

Wielu spośród nas nie godzi się na hejt wobec uchodźców. Sama niezgoda świata nie zbawi. Trzeba działać, tu pokażemy ci jak.
 

 
 
Nienawistne teksty wymierzone w uchodźców pojawiają się w pozornie anonimowym internecie – aby się o tym przekonać, wystarczy zajrzeć na niektóre fora internetowe lub poczytać dyskusje na portalach społecznościowych. Oprócz tego jednak możemy się na nie natknąć także w codziennych dyskusjach. W domu, szkole lub pracy. Coraz częściej też możemy je usłyszeć w telewizji lub radiu – na przykład z ust polityków próbujących ugrać na piętnowaniu uchodźców kilka punktów w sondażach lub od publicystów pragnących wzbudzić kontrowersje. Nierzadko zdarza się, że uchodźcy – traktowani błędnie jako jednorodna grupa społeczna – stają się ofiarami nienawistnych hejtów na murach lub transparentach niesionych podczas manifestacji.
 
Jeżeli też to zauważyłeś i jeżeli niepokoi Cię wzrost nienawiści wymierzonej w innych ludzi, to spróbuj się temu przeciwstawić. Tutaj znajdziesz przydatne informacje o tym, jak reagować na mowę nienawiści w internecie, w mediach, na ulicy, przystankach, murach, w szkole, z ust policjantów, znajomych czy polityków i w innych przypadkach.
 
Pamiętaj, że publiczna mowa nienawiści jest przestępstwem, a według artykułu 304 § 1. Kodeksu karnego „każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję”.
 

Zdobądź więcej informacji o tym, jak prosto zgłosić mowę nienawiści prokuraturze lub policji oraz gotowe formularze do takiego zgłoszenia.

 
 
Hejt z ust znajomych i rodziny
 
Gdy podczas zwykłej rozmowy ze znajomymi lub rodziną ktoś nagle zacznie szerzyć, propagować czy usprawiedliwiać nienawiść w stosunku do uchodźców, to nie bój się grzecznie przerwać tej rozmowy. Spokojnie powiedz wszystkim jej uczestnikom, że z chęcią będziesz kontynuować dyskusję o uchodźcach, jednak nie zgadzasz się na używanie w niej takiego języka. Jeżeli w odpowiedzi na to Twój znajomy hejter spróbuje obrócić swoje słowa w żart, dodaj, że nie śmieszą Cię takie dowcipy. W większości przypadków Twoja reakcja zostanie odebrana przez resztę jako przejaw dojrzałości oraz powinna doprowadzić do zmiany tonu rozmowy.
 
 
Hejt na Facebooku
 
Jeżeli natknąłeś się na Facebooku na nienawistne strony, posty lub komentarze pod nimi, to zareaguj w następujący sposób:
 
– Nie bój się włączyć w dyskusję. Często Twój jeden pozytywny komentarz w morzu strasznych słów zbierze większą uwagę niż cała reszta.
 
– Facebook ma bardzo rozwinięty system monitorowania treści szkodliwych lub niezgodnych z prawem. Zatrudnieni tam administratorzy przyglądają się zgłoszonym przez użytkowników postom, grupom lub komentarzach i w uzasadnionych przypadkach blokują lub usuwają całe strony lub profile.
 
– Jak zgłosić mowę nienawiści wymierzoną w uchodźców? Obejrzyj tutorial lub postępuj zgodnie z poniższą instrukcją:
 
A) Jak wysłać zgłoszenie strony (społeczności) na Facebooku?
1. Kliknij w ikonkę przedstawiającą trzy kropki – znajduje się w prawym górnym rogu strony.
2. Wybierz „Zgłoś stronę”.
3. Na pytanie: „Na czym polega problem z tą stroną?”, odpowiedz: „Myślę, że nie powinno jej być na Facebooku”.
4. Na pytanie: „Dlaczego tego nie powinno jej być na Facebooku?”, odpowiedz: „Zawiera mowę nienawiści”.
5. Następnie określ, jakiego rodzaju jest to nienawiść.
6. Prześlij swoje zgłoszenie pracownikom Facebooka w celu weryfikacji.
Jeżeli otrzymasz raport zwrotny informujący o tym, że zgłoszona strona nie zawiera nieodpowiednich treści, prześlij swój komentarz (opcja w prawym dolnym rogu raportu), że się z tym nie zgadzasz i dlaczego się z tym nie zgadzasz.

B) Jak zgłosić czyjś nienawistny post na Facebooku?
1. Kliknij w strzałkę w górnym prawym rogu.
2. Wybierz „Nie podoba mi się ten post”.
3. Na pytanie: „Co w tym złego?”, wybierz odpowiedź: „To nękanie lub propagowanie nienawiści”.
4. Następnie: „Propaguje nienawiść”.
5. Prześlij pracownikom Facebooka w celu weryfikacji.

C) Jak zgłosić czyjś nienawistny komentarz na Facebooku?
1. Kliknij w „Ukryj” / krzyżyk, który pojawia się górnym prawym rogu, kiedy najedziesz na komentarz.
2. Wśród możliwości podanych pod komentarzem wybierz opcję „Zgłoś”.
3. Na pytanie: „Czy ten komentarz dotyczy Ciebie lub kogoś z Twoich znajomych”, wybierz odpowiedź: „Nie, dotyczy czegoś innego”.
4. Na pytanie: „Dlaczego nie chcesz widzieć tego komentarza”, wybierz odpowiedź: „Propaguje nienawiść”.
5. Określ do kogo jest skierowana mowa nienawiści.
6. Prześlij pracownikom Facebooka w celu weryfikacji.

D) Jak zgłosić czyjeś nienawistne zdjęcie na Facebooku?
1. Kliknij w strzałkę w górnym prawym rogu.
2. Wybierz „Nie podoba mi się ten post”.
3. Na pytanie: „Dlaczego nie chcesz widzieć tego zdjęcia?”, wybierz odpowiedź: „Uważam, że nie powinno zostać zamieszczone na Facebooku”.
4. Na pytanie: „Na czym polega problem z tym zdjęciem?”, wybierz: „Inny powód”, a następnie: „Znieważa lub atakuje kogoś ze względu na religię, pochodzenie etniczne lub orientację seksualną”.
5.Prześlij pracownikom Facebooka w celu weryfikacji.
 
– Pamiętaj, że im więcej będzie zgłoszeń dotyczących tej jednej strony, społeczności, grupy, posta lub komentarza, tym większa jest szansa, że administratorzy Facebooka zareagują, kasując go. Dlatego warto poprosić swoich znajomych na Facebooku, aby również zgłosili ten przypadek mowy nienawiści.
 
– Poinformuj organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem mowy nienawiści. Pracują w nich profesjonaliści, którzy będą doskonale wiedzieli, co zrobić i jak zareagować. Zapoznaj się z rozdziałem „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.
 
– Możesz również zgłosić podejrzenie o popełnieniu przestępstwa policji lub prokuraturze. Zapoznaj się z rozdziałem „Zgłoś mowę nienawiści”.
 
 
Hejt na Twitterze
 
Jeżeli zobaczysz, że ktoś nawołuje do nienawiści za pomocą swojego konta na Twitterze, to zareaguj w następujący sposób:
 
– Niezwłocznie poinformuj pracowników Twittera. Jak to zrobić?
1. Kliknij w ikonkę przedstawiającą trzy kropki – znajduje się pod postem.
2. Wybierz opcję „Zgłoś”.
3. Wybierz opcję „Zawiera treści obraźliwe lub krzywdzące”, następnie „Dotyczy molestowania lub przemocy”, potem kliknij „Kogo innego” i na końcu „Bierze udział w nękaniu”.
 
– Poinformuj organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem mowy nienawiści. Pracują w nich profesjonaliści, którzy będą doskonale wiedzieli, co zrobić i jak zareagować. Zapoznaj się z rozdziałem „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.
 
– Możesz również zgłosić podejrzenie o popełnieniu przestępstwa policji lub prokuraturze. Zapoznaj się z rozdziałem „Zgłoś mowę nienawiści”.
 
 
Hejt w komentarzach na stronach internetowych
 
Jeżeli natkniesz się na mowę nienawiści w komentarzach pod artykułem lub na forum internetowym, Twoja reakcja jest bardzo ważna. Dlaczego? Ponieważ według polskiego prawa administratorzy stron internetowych nie mają obowiązku monitorowania treści zamieszczanych przez użytkowników i w związku z tym sami z siebie nie muszą reagować na mowę nienawiści. Sytuacja zmienia się, gdy to Ty poinformujesz zarządcę strony, że ktoś używa na niej mowy nienawiści lub zamieszcza inne treści naruszające prawo. Dlaczego? Według polskiego prawa administrator ma obowiązek zareagować dopiero wówczas, gdy to my zgłosimy mu takie naruszenie. Jeżeli nie zareaguje, to ponosi odpowiedzialność prawną zbliżoną do tej, jaką ponosi hejter.
 
Najważniejszym działaniem jest wysłanie maila do administratora strony z informacją, że w komentarzach lub na forum internetowym ktoś publikuje nienawistne hasła skierowane w stronę uchodźców. Jeżeli nie doczekasz się reakcji, to możesz poinformować o tym organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem nienawiści albo policję lub prokuraturę.
 
 
Strony internetowe zawierające hejt
 
Jeżeli natrafisz na bloga lub stronę internetową nawołującą do nienawiści, to zareaguj w następujący sposób:
 
– Poinformuj o istnieniu takiej strony dyzurnet.pl i obejrzyj tutorial.
 
– Zbierz dowody. Zrób zrzut ekranu (printscreen), na którym ją widać. Jak to zrobić? Na klawiaturze znajdź klawisz oznaczony PrtSc i go naciśnij, a jeśli używasz Maca, wybierz klawisze CMD+Shift+3. Następnie otwórz najprostszy program graficzny (na przykład Paint) i wklej tam zrobiony przez siebie zrzut (skróty klawiszowe do wklejania to Ctrl+v). Następnie zapisz ten obraz na twardym dysku. W ten sposób masz podstawowy dowód. Do tego warto zapisać dokładną datę stworzenia zrzutu ekranu oraz adres strony (link), gdzie znalazłeś przykład mowy nienawiści. Jeżeli wypowiedź nie jest anonimowa, to zapisz również dane personalne hejtera.
 
– Zgłoś adres strony lub bloga jednej z organizacji pozarządowych zajmujących się zwalczaniem mowy nienawiści. Pracują w nich profesjonaliści, którzy będą doskonale wiedzieli, co zrobić i jak zareagować. Zapoznaj się z rozdziałem „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.
 
– Możesz również zgłosić podejrzenie o popełnieniu przestępstwa policji lub prokuraturze. Zapoznaj się z rozdziałem „Zgłoś mowę nienawiści”.
 
 
Hejt w mediach
 
Jeżeli usłyszałeś mowę nienawiści w radiu lub telewizji – na przykład z ust zaproszonego tam gościa – to możesz zareagować na cztery sposoby jednocześnie.
 
– Po pierwsze, napisz maila do radiostacji lub telewizji, że jako słuchacz jesteś zaniepokojony. Spytaj, czy mają pomysł na to, jak zapobiegać podobnym zdarzeniom w przyszłości. Dziennikarze bardzo liczą się z opinią słuchaczy, a dzięki takiemu pytaniu skłonisz ich do przemyślenia strategii reakcji na antenie i doboru gości. Tutaj znajdziesz adresy najważniejszych stacji radiowych i telewizyjnych.
 
– Po drugie, napisz do zaproszonego gościa maila lub prywatną wiadomość na portalu społecznościowym. Wyraź w nim swoje zaniepokojenie używanym przez niego językiem. Możliwe, że jeśli spotka się z taką reakcją, następnym razem dwa razy się zastanowi, zanim zastosuje mowę nienawiści.
 
– Po trzecie, wyraź swoje zaniepokojenie zaistniałą sytuacją na oficjalnych profilach radia lub telewizji oraz zaproszonego gościa. Takie publiczne zwrócenie uwagi traktują oni zazwyczaj poważnie, chociażby dlatego, że boją się kryzysów wizerunkowych.
 
– Po czwarte, wyślij do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji skargę na publiczne użycie mowy nienawiści na antenie radia lub telewizji. KRRiT jest zobowiązana do przyjrzenia się sprawie i może nałożyć na stację telewizyjną lub radiową karę finansową za dopuszczenie do takiej sytuacji.
 
 
Hejt w ustach polityków
 
Coraz częściej zdarza się, że mowę nienawiści w stosunku do uchodźców przeczytać lub usłyszeć można z ust posła lub senatora. W takim przypadku koniecznie wyślij maila do posłów zasiadających w Poselskiej Komisji Etyki lub Senackiej Komisji Etyki i poproś ich, by zajęli się tą sprawą. Komisje te rozpatrują sprawy posłów lub senatorów, którzy zachowują się w sposób nielicujący z godnością posła lub senatora.
 
– Aktualny skład Poselskiej Komisji Etyki
Włodzimierz Bernacki (PiS) wlodzimierz.bernacki@sejm.pl
Joanna Scheuring-Wielgus (.N) joanna.scheuring-wielgus@sejm.pl
Grzegorz Długi (Kukiz ‘15) grzegorz.dlugi@sejm.pl
Zbigniew Sosnowski (PSL) zbigniew.sosnowski@sejm.pl
Izabela Mrzygłocka (PO) izabela.mrzyglocka@sejm.pl
 
– Aktualny skład Senackiej Komisji Etyki
Sławomir Rybicki (PO) biuro@slawomirrybicki.pl
Przemysław Błaszczyk (PiS) biuro@blaszczyk.senat.pl
Aleksander Bobko (PiS) biuro@aleksanderbobko.pl
Mieczysław Golba (PiS) biuro@golbalux.pl
Tadeusz Kopeć (PiS) kontakt@tadeuszkopec.pl
Andrzej Misiołek (PO) biuro@misiolek.senat.pl
Maria Pańczyk-Pozdziej (PO) sekretariat@panczyk.senat.pl
Leszek Piechota (PO) senator@leszekpiechota.pl
Konstanty Radziwiłł (PiS) biuro@konstantyradziwill.pl
Krzysztof Słoń (PiS) kslon@op.pl
 
 
Hejt na przystankach i murach
 
Gdy w Twojej okolicy pojawią się na murach lub przystankach teksty lub inne znaki nawołujące do nienawiści wobec uchodźców, możesz zająć się nimi w następujący sposób:
 
– zgłoś malunek do jednej z organizacji pozarządowych zajmujących się mową nienawiści lub obywatelskich inicjatyw czyszczenia murów – tworzone są one przez zwykłych mieszkańców, którym też to się nie podoba. W Polsce działa bardzo wiele nieformalnych grup zajmujących się zamalowywaniem tego typu tekstów oraz znaków. Są to zazwyczaj ludzie, którzy mają poczucie odpowiedzialności za przestrzeń publiczną.
 
– Jeżeli malunek znajduje się na prywatnym murze, możesz poprosić właściciela budynku o jak najszybsze jego usunięcie. Jeżeli nie przyniesie to skutku, możesz poprosić o interwencję władze miejskie lub gminne, które spróbują wywrzeć nacisk na właściciela.
 
– Jeżeli mur podlega władzom lokalnym, zrób zdjęcie i zgłoś sprawę policji, dzwoniąc pod numer 112. Jednocześnie poinformuj lokalny Zarząd Budynków Komunalnych. Władze są zobowiązane do jak najszybszego usunięcia napisów. Jeżeli zobaczysz posprejowany przystanek, to możesz o tym poinformować instytucję odpowiedzialną za transport w Twoim mieście.
 
– Jeżeli chcesz jak najszybciej pozbyć się malunku, to najprościej jest skrzyknąć znajomych i samemu wziąć pędzel w dłoń. Czasami wystarczy zwykła szmatka z wodą lub rozpuszczalnikiem. Koniecznie poproś o zgodę właścicieli budynku – zgodnie z polskim prawem nie wolno Ci tego zrobić bez zgody. Dowiedz się więcej o konsekwencjach.
 
Pamiętaj w takim przypadku, aby zrobić zdjęcia przed usunięciem napisu i w trakcie jego zamalowywania. Pamiętaj też, że jeżeli malunki powstały w miejscach, gdzie mieszkają lub pracują uchodźcy, Twoja oddolna inicjatywa będzie dla nich dużym wsparciem psychicznym.
 
 
Hejt na debatach lub spotkaniach
 
Jeżeli usłyszysz mowę nienawiści skierowaną w uchodźców podczas publicznych dyskusji, debat lub koncertów, to zareaguj w następujący sposób:
 
– Gdy będzie to możliwe, wstań i przerwij spotkanie. Poproś uczestników spotkania, aby przestali używać języka nienawiści – i zrób to tak, aby wszyscy usłyszeli. Takie głosy z sali są zawsze bardzo ważnym sygnałem dla występujących i prowadzącego. Często zdarza się też, że taka reakcja spotyka się z poparciem innych uczestników i słuchaczy dyskusji.
 
– Udokumentuj to zdarzenie (zapisz dokładne brzmienie wypowiedzianych słów, nagraj je na dyktafon lub kamerę w smartfonie). Po spotkaniu wyślij zebraną dokumentację wraz z opisem do policji i organizatorów spotkania. Możesz też przesłać materiał lokalnym mediom oraz władzom instytucji, których reprezentanci stosowali mowę nienawiści zabierali głos w sposób nienawistny.
 
– Poproś organizatorów spotkania o wystosowanie oficjalnego komentarza w tej sprawie. W prośbie tej podkreśl, że oczekujesz od nich odcięcia się od tych słów i potępienia mowy nienawiści. Jeżeli nie zareagują lub odmówią, to poinformuj o zdarzeniu instytucje współpracujące z organizatorami i sponsorów wydarzenia.
 
– Poinformuj organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem mowy nienawiści. Pracują w nich profesjonaliści, którzy będą doskonale wiedzieli, co zrobić i jak zareagować. Zapoznaj się z rozdziałem „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.
 
 
Hejt w szkole lub na uniwersytecie
 
Jeżeli spotkasz się z szerzeniem, propagowaniem czy usprawiedliwianiem nienawiści w stosunku do uchodźców przez nauczycieli w szkole lub wykładowców na uniwersytecie, to zareaguj w następujący sposób:
 
– Zwróć uwagę nauczycielowi lub wykładowcy, że używa nieodpowiedniego języka. Ważne, aby w takich sytuacjach się nie bać – racja jest po Twojej stronie. Możesz też powiedzieć nauczającemu hejterowi, że szkoła i uniwersytet nie są miejscami na tego typu wypowiedzi i sobie tego nie życzysz. Pamiętaj, im bardziej stanowczo to powiesz, tym większe zrobi to na wszystkich wrażenie.
 
– Udokumentuj to zdarzenie (zapisz dokładne brzmienie wypowiedzianych słów, nagraj je na dyktafon lub kamerę w smartfonie) i poinformuj dyrekcję lub dziekanat. Jeżeli boisz się zemsty ze strony nauczyciela lub wykładowcy, zrób to anonimowo albo poproś o interwencję samorząd szkolny lub studencki.
 
– Poinformuj o wydarzeniu kuratorium (w przypadku szkoły) lub ministerstwo (w przypadku uniwersytetu). Te instytucje mogą skontrolować działania nauczycieli i wykładowców oraz postępowanie w tej sprawie dyrekcji i dziekanatu.
 
– Jeżeli Twoje interwencje nie odniosą skutku, napisz petycje lub skargę i zbierz pod nią jak najwięcej podpisów uczniów lub studentów. Dostarcz ją władzom szkoły lub uniwersytetu. Możesz też poinformować o tym lokalne media.
 
– Poinformuj organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem mowy nienawiści. Pracują w nich profesjonaliści, którzy będą doskonale wiedzieli, co zrobić i jak zareagować. Zapoznaj się z rozdziałem „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.
 
 
Hejt na manifestacjach
 
Jeżeli podczas manifestacji jesteś świadkiem nawoływania do nienawiści wobec uchodźców – za pośrednictwem wykrzykiwanych haseł lub niesionych transparentów – zareaguj w następujący sposób:
 
– Jak najdokładniej udokumentuj to zdarzenie. Zapisz dokładne brzmienie wykrzykiwanych słów, nagraj je na dyktafon lub kamerę w telefonie, zrób wyraźne zdjęcia transparentom i niosącym ich ludziom. Pamiętaj, że aby Twoje zdjęcia były wystarczającym dowodem w sprawie, powinny się na nich znaleźć twarze osób nawołujących do nienawiści.
 
– Zgłoś się na najbliższy komisariat policji, by złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Jeżeli nie masz na to czasu, możesz również pisemnie poinformować policję lub prokuraturę. Zapoznaj się z rozdziałem „Zgłoś mowę nienawiści”.
 
– Poinformuj organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem mowy nienawiści. Pracują w nich profesjonaliści, którzy będą doskonale wiedzieli, co zrobić i jak zareagować. Zapoznaj się z rozdziałem „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.
 
 
Hejt z ust policjanta
 
Gdy zdecydujesz się zgłosić publiczną mowę nienawiści policji (patrolowi lub na komendzie), to może się zdarzyć, że spotkasz się z całkowitym niezrozumieniem ze strony funkcjonariuszy. Nie zrażaj się tym, tylko zareaguj w następujący sposób:
 
– Wytłumacz, że zgodnie z art. 119 § 1 (groźba karalna), art. 256 (mowa nienawiści) lub art. 257 (mowa nienawiści) Kodeksu karnego mogło właśnie dojść do przestępstwa. Jeżeli policjanci nadal będą starali się bagatelizować Twoje zgłoszenie, to przypomnij im, że mają oni obowiązek je przyjąć, niezależnie od tego, czy im się to podoba, czy nie.
 
– W ekstremalnych przypadkach język samych policjantów na temat uchodźców potrafi przekroczyć granicę mowy nienawiści. Jest to oburzające, ale pamiętaj, że jeżeli ich słowa nie były wypowiedziane publicznie lub skierowane do konkretnego uchodźcy, to nie jest to przestępstwo przewidziane w Kodeksie karnym. W takim przypadku należy to zgłosić ich przełożonym. Aby to zrobić, poproś ich o pokazanie legitymacji. Nie mogą tego odmówić, a Ty możesz dzięki temu spisać ich numery służbowe. Dzięki temu będziesz mógł je podać w swojej skardze. Zgłoszenie to możesz wysłać do komendanta wojewódzkiego.
 
– Poinformuj organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem mowy nienawiści. Pracują w nich profesjonaliści, którzy będą doskonale wiedzieli, co zrobić i jak zareagować. Zapoznaj się z rozdziałem „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.
 
 
Hejter atakuje na ulicy
 
Gdy spotkasz się z bezpośrednim obrażeniem uchodźców na ulicy, to zareaguj w następujący sposób:
 
– Zachowaj spokój i jak najszybciej zadzwoń pod numer 112 – im szybciej zgłosisz to zdarzenie odpowiednim służbom, tym szybciej one przyjadą. Jednocześnie poinformuj obrażających, że właśnie zadzwoniłeś na policję. W znakomitej większości przypadków to powinno ich uspokoić.
 
– Jeżeli poza napaścią słowną atakujący stosuje również przemoc fizyczną, koniecznie poinformuj o tym osobę odbierającą Twoje zgłoszenie – spowoduje to nadanie priorytetu zgłoszeniu i w konsekwencji szybszy przyjazd służb mundurowych.
 
– Spróbuj nakłonić innych przechodniów będących świadkami tego zdarzenia, aby poczekali razem z Tobą. Im więcej postronnych osób uda ci się zgromadzić, tym bezpieczniej.
 
– Nie wdawaj się w kłótnie, tylko zacznij jak najszybciej nagrywać zajście smartfonem. Film ten będzie stanowić dowód w sprawie. Pamiętaj, aby uchwycić na nim twarz osoby atakującej.
 
– Postaraj się wesprzeć na duchu ofiarę ataku, poczekaj z tą osobą na przyjazd policji, asystuj jej przy składaniu zeznań. Pamiętaj, aby dać poszkodowanemu swój numer telefonu lub adres mailowy – być może będzie on potem potrzebował Twojego zeznania jako świadka.
 
 
Własna kampania przeciw hejterom
 
Aby zwalczać mowę nienawiści, możesz również rozpocząć własną kampanię w nią wymierzoną. Dzięki temu możesz podnieść świadomość dotyczącą tego problemu wśród osób, do których dotrzesz. Co na przykład możesz zrobić?
 
1. Udostępniaj na swoim profilu w portalach społecznościowych treści ze stron zwalczających mowę nienawiści. Im więcej memów, artykułów, filmików, infografik czy wypowiedzi będzie krążyć w przestrzeni internetowej, tym większa będzie liczba osób, do których one dotrą.
 
2. Sam zacznij komentować mowę nienawiści. Jak? Możesz na przykład stworzyć własnego mema. To proste – wystarczy zdjęcie i wklejony do niego celny komentarz. Pamiętaj, że najpopularniejsze memy to te, które z ironią obnażają cudzą hipokryzję. W internecie możesz znaleźć również wiele programów do tworzenia memów. Oto trzy przykładowe programy:
Livememe
Memegenerator
Imeme
 
3. Zorganizuj w swoim mieście lub szkole debatę na temat uchodźców, w której jednym z tematów będzie mowa nienawiści. Organizacja debat jest bardzo prosta – oto jak to zrobić w pięciu krokach.
 

Szukasz więcej inspiracji do organizacji spotkań? Zapoznaj się z rozdziałem „Uświadamiaj i informuj”.

 
– Wymyśl temat spotkania. Pamiętaj, że dobry, krótki i chwytliwy tytuł przyciągnie więcej słuchaczy.
– Zorganizuj salę na spotkanie. Kawiarnie, organizacje pozarządowe, domy kultury lub szkoły udostępniają sale na tego typu spotkania zazwyczaj za darmo. Skontaktuj się z nimi i zapytaj o możliwości i wolne daty. Pamiętaj, że warto zrobić to minimum trzy tygodnie przed spotkaniem.
– Zaproś gości, którzy wystąpią podczas debaty. Najłatwiej jest napisać do nich maila lub skontaktować się z nimi za pośrednictwem portali społecznościowych. Zadbaj o to, aby wśród zaproszonych gości były zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Dobrym pomysłem byłoby też zaproszenie samych uchodźców. Przy tego typu tematach mało kto prosi o wynagrodzenie, dobrym zwyczajem jest jednak zaproponowanie zwrotu kosztów podróży i – jeżeli to niezbędne – noclegu.
– Nie zapomnij o prowadzącym spotkanie. Musi to być osoba z charyzmą oraz dobrą dykcją, która potrafi opanować stres związany z występowaniem przed publicznością.
– Kiedy już będziesz miał umówioną salę, gości, temat i prowadzącego, to przygotuj promocję wydarzenia. Zrób plakat i rozwieś go w widocznych miejscach, stwórz stronę spotkania na portalu społecznościowym, poproś znajome organizacje pozarządowe o rozesłanie informacji mailem. Wyślij również informacje o spotkaniu do lokalnych mediów.
 
4. Zorganizuj w swoim mieście lub szkole profesjonalne szkolenie na temat tego, jak zwalczać mowę nienawiści. Oto organizacje, które mogą przyjechać do Twojego miasta lub szkoły, aby przeprowadzić tego typu szkolenie:
 
Stowarzyszenie na Rzecz Integracji Społeczeństwa Wielokulturowego Nomada.
Warsztaty dla osób wspierających osoby doświadczające przemocy z nienawiści (płatne). Kontakt: sukurs@nomada.info.pl
 
Polskie Forum Migracyjne
Warsztaty dla dzieci w wieku 5-7 lat na temat międzykulturowości, różnorodności kulturowej, uchodźców, migrantów (bezpłatne).
Kontakt: m.piegat_kaczmarczyk@forummigracyjne.org
– Spotkania informacyjne na temat uchodźców dla wszelkich możliwych grup, o dowolnej formie wykładu, warsztatu, luźnej pogadanki, dyskusji, możliwe z udziałem cudzoziemca lub cudzoziemki (płatne).
Kontakt: inga.koralewska@forummigracyjne.org
– Spotkania szkoleniowe i warsztatowe dla dorosłych specjalistów różnych branż na temat uchodźców, migrantów oraz różnic międzykulturowych i (nauczycieli, pedagogów szkolnych, służb medycznych, pracowników socjalnych, strażników miejskich, policjantów, pracodawców itd.). Możliwość udziału cudzoziemca lub cudzoziemki (płatne).
Kontakt: inga.koralewska@forummigracyjne.org
 
Stowarzyszenie Nigdy Więcej
– Prezentacja nt. „Brunatnej Ksiegi”, czyli prowadzonego od 1996 r. rejestru aktow agresji fizycznej i werbalnej wobec wszelkich mniejszości, w tym uchodźców i migrantów (bezpłatnie).
Kontakt: redakcja@nigdywiecej.org
 
Centrum Wsparcia Imigrantów i Imigrantek
– Zajęcia dotyczące mowy nienawiści.
Kontakt: centrum@cwii.org.pl
 
Możesz również skorzystać z przygotowanego przez Centrum Edukacji Obywatelskiej internetowego kursu wiedzy o mowie nienawiści i dyskryminacji, w którym poznasz między innymi sposoby jej przeciwdziałania.
 
Ponadto na stronach Koalicji Przeciw Mowie Nienawiści, Projektu Sieć Tolerancji oraz Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej znajdziesz wiele różnych poradników, podręczników, raportów i scenariuszów zajęć dotyczących mowy nienawiści.
 
Nauczyciele mogą z kolei skorzystać z gotowych scenariuszy lekcji i zajęć przygotowanych przez: HEJTstop lub biblioteki.org
 

Zgłoś mowę nienawiści

Zgłoś mowę nienawiści

Hejtów na uchodźców znajdziesz w przestrzeni publicznej bez liku. Organy ścigania nie są w stanie wyłapać ich wszystkich. Możesz im pomóc, zajmie ci to chwilę.
 

 
 
„Każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję”.

Kodeks karny, art. 304 § 1

 
Publiczna mowa nienawiści wobec uchodźców jest przestępstwem. Najprościej zgłosić ją organizacjom pozarządowym zajmującym się zwalczaniem hejtów. Wystarczy, że prześlesz im informacje, gdzie spotkałeś się z mową nienawiści i pracujący tam specjaliści zgłoszą ją policji lub prokuraturze.
 

Listę instytucji zajmujących się zwalczaniem mowy nienawiści znajdziesz w rozdziale „Jakie organizacje mogą Ci pomóc”.

 
Możesz również zgłosić mowę nienawiści policji i prokuraturze samemu. Wystarczą trzy proste kroki.
 
 
Pierwszy krok – zbierz jak najlepsze dowody na mowę nienawiści.
 
Co to znaczy „jak najlepszy dowód”? To taki dowód, który pokazuje treść nawołującą do nienawiści, a zarazem pozwala zidentyfikować osobę odpowiedzialną za jej rozpowszechnianie (dane kontaktowe, informacje o rodzinie, miejscu zamieszkania, miejscu pracy – wszystko to, co sprawca pokazuje publicznie w internecie), a także pokazuje jej wcześniejsze wpisy niezgodne z prawem.
 
– Internet
 
Jeżeli spotkasz się z mową nienawiści w internecie, to koniecznie zrób zrzut ekranu, na którym ją widać (tzw. printscreen). Jak to zrobić? Na klawiaturze naciśnij klawisz oznaczony PrtSc (printscreen) lub, jeśli używasz Maca, klawisze CMD+Shift+3. Następnie otwórz najprostszy program graficzny i wklej tam zrobiony przez siebie zrzut (skrót klawiszowy służący do wklejania to Ctrl+v). Pamiętaj o tym, że musi być widoczny cały adres URL. Następnie zapisz ten obraz na twardym dysku. W ten sposób masz podstawowy dowód. Dodatkowo warto zapisać dokładną datę stworzenia zrzutu ekranu oraz adres strony (link), gdzie znalazłeś przykład mowy nienawiści. Jeżeli wypowiedź ta nie jest anonimowa, to zapisz również dane personalne hejtera.
 
– Poza internetem
 
Jeżeli spotkasz się z mową nienawiści w realu, to najłatwiej zbierzesz dowody, używając własnego telefonu komórkowego – zrób zdjęcie, nagraj film kamerą lub dźwięk na dyktafonie. Pamiętaj, aby na tych nagraniach znalazło się jak najwięcej szczegółów pozwalających rozpoznać hejtera – jego twarz, głos, szersza perspektywa miejsca hejtu.
 
Poza zebraniem dowodów spróbuj też jak najszybciej spisać lub nagrać swoje własne wrażenia, w których opiszesz dokładnie przebieg zdarzenia. Nasza pamięć jest ulotna, więc im więcej szczegółów w nich zawrzesz, tym łatwiej będzie Ci potem złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Pamiętaj, że w dochodzeniu ważne mogą być nawet pozornie nieistotne szczegóły wydarzenia.
 
Jeżeli poza Tobą więcej osób zauważyło zdarzenie, weź od nich numery telefonu lub maile. Im więcej świadków, tym lepiej.
 
 
Drugi krok
 
Złóż w policji lub prokuraturze zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
 
Zgłosić mowę nienawiści wymierzoną w uchodźców możesz na dwa sposoby: ustnie lub pisemnie. Obydwa są bardzo proste. Jeśli nie czujesz się komfortowo, udając się na policję, zawsze może towarzyszyć Ci ktoś bliski.
 
– Zgłoszenie ustne
 
Jeżeli zdecydujesz się zgłosić mowę nienawiści ustnie, to wystarczy pójść na najbliższy komisariat. Dyżurujący tam policjant usiądzie z Tobą i krok po kroku przyjmie Twoje zgłoszenie. W tym czasie opowiedz mu wszystko ze szczegółami i koniecznie pokaż mu zebrane dowody. Następnie przeczytaj to, co napisał policjant, i sprawdź, czy wszystko się zgadza z rzeczywistością. Na końcu wystarczy, że się podpiszesz – i sprawa załatwiona.
 
Nie zapomnij wziąć od policjanta pokwitowania (dokument potwierdzający złożenie zawiadomienia z podpisem przyjmującego, pieczątką i datą). W ciągu 30 dni dostaniesz list informujący, czy wszczęto postępowanie w tej sprawie.
 
Pamiętaj! Policja ani prokuratura nie mogą odmówić przyjęcia Twojego zgłoszenia. Mają prawny obowiązek je przyjąć i zbadać sprawę. Jeśli funkcjonariusz odmawia przyjęcia zawiadomienia, napisz skargę i pójdź na inny komisariat.
 
– Zgłoszenie pisemne
 
Jeżeli zdecydujesz się zgłosić mowę nienawiści pisemnie, to musisz napisać i wysłać policji lub prokuraturze zawiadomienie.
 
Jak napisać takie zawiadomienie? Stąd możesz pobrać pusty formularz. Wystarczy, że go wypełnisz, dołączysz dowody i wyślesz. Koniecznie wyślij list ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru – to będzie dowód zgłoszenia mowy nienawiści. W ciągu 30 dni dostaniesz list informujący, czy wszczęto postępowanie w tej sprawie.
 
Ważne, abyś jak najdokładniej opisał sprawę, którą zgłaszasz. Możesz również uzasadnić, dlaczego Twoim zdaniem jest to przestępstwo. Jak to zrobić? Oto kilka paragrafów, którymi możesz się posłużyć.
 
„1. Kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną wobec grupy osób lub poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu jej bezwyznaniowości, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Tej samej karze podlega, kto publicznie nawołuje do popełnienia przestępstwa określonego w § 1”.

Art. 119 § 1-2 KK

lub

„Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.

Art. 256 KK

lub

„Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną innej osoby, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

Art. 257 KK

 
Zwróć uwagę, że we wszystkich tych artykułach pojawia się zwrot „publicznie nawołuje”. Mowa nienawiści jest przestępstwem wówczas, gdy nienawistne wypowiedzi pojawiają się w przestrzeni publicznej – na przykład na wiecach, w mediach, na plakatach lub na ogólnodostępnych stronach internetowych, ale także na zamkniętych forach internetowych – w taki sposób, aby przekaz ten mógł dotrzeć do nieograniczonego kręgu odbiorców. Nie dotyczy to z kolei prywatnej rozmowy pomiędzy dwoma osobami.
 
W konkretnych przypadkach możesz również powołać się na następujące artykuły:
– pochwała wojny napastniczej (art. 117 § 3)
– znieważenie narodu (art. 133)
– znieważenie polskiej lub obcej flagi (art. 137)
– obraza uczuć religijnych (art. 196)
– pomówienie (art. 212)
– naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu Cywilnego)
 
Po złożeniu zawiadomienia na piśmie może zdarzyć się, że zostaniesz wezwany do złożenia zeznań w charakterze świadka lub w celu przedstawienia dodatkowych informacji. Wtedy wystarczy udać się z tym wezwaniem we wskazane miejsce i odpowiedzieć na kilka pytań policjanta lub prokuratora.
 
 
Trzeci krok
 
Rozpoczęcie śledztwa.
 
Zazwyczaj po rozpoczęciu śledztwa Twoja rola się kończy. Czasami jednak możesz zostać wezwany do sądu jako świadek zdarzenia.
 
Co zrobić, jeżeli prokuratura lub policja odmówi wszczęcia śledztwa? Według polskiego prawa prywatnej osobie zgłaszającej podejrzenie o popełnieniu przestępstwa nie przysługuje prawo złożenia zażalenia wobec takiego postanowienia. To jednak nie znaczy, że nic się już nie da zrobić. Możesz poprosić o złożenie zawiadomienia osobę pokrzywdzoną (na przykład uchodźcę, który poczuł się szykanowany) lub instytucję państwową, samorządową albo organizację pozarządową (na przykład zajmującą się mową nienawiści). Takie instytucje oraz osoby bezpośrednio pokrzywdzone mają prawo – w przypadku odmowy wszczęcia śledztwa – złożyć zażalenie. Dzięki temu sprawa zostanie jeszcze raz rozpatrzona przez nowy zespół prokuratorów.
 
W większości sytuacji zgłoszenie mowy nienawiści policji lub prokuraturze zajmie ci naprawdę niewiele czasu. Warto go poświęcić na taką walkę – dzięki temu zgłoszony hejter dwa razy pomyśli, zanim następnym razem zacznie publicznie nawoływać do nienawiści w stosunku do uchodźców.