- uchodzcy.info -

Pomagaj uchodźcom jako wolontariusz

OD CZEGO ZACZĄĆ?
Nie sposób przecenić ogromnej roli wolontariuszy w działaniach na rzecz uchodźców. Dlaczego warto zostać wolontariuszem? W jaki sposób możesz wykorzystać swój czas i umiejętności? Gdzie możesz pomagać?
 
WOLONTARIAT W POLSCE
Żeby móc pomagać uchodźcom, wcale nie musisz jechać na drugi koniec Europy. Istnieje wiele różnorodnych działań, które możesz realizować lokalnie.
 
WOLONTARIAT ZA GRANICĄ
W trakcie tzw. kryzysu uchodźczego, który dotknął Europę w 2015 roku, nieformalne oraz oddolne inicjatywy odegrały (i w wielu miejscach wciąż odgrywają) najistotniejszą rolę, szczególnie w zakresie doraźnego zaspokajania podstawowych życiowych potrzeb migrantów.
 
WYKORZYSTAJ SWÓJ ZAWÓD I KOMPETENCJE
Wolontariat, również ten związany z pomocą uchodźcom, może się kojarzyć z robieniem czegoś zupełnie niecodziennego i sprawdzaniem się w nowych warunkach. Tymczasem to właśnie to, w czym jesteś dobry – Twój zawód lub dziedzina, w której się specjalizujesz – może być szczególnie przydatne w działaniach na rzecz uchodźców.
 
WOLONTARIUSZE O WOLONTARIACIE
Zapytaliśmy wolontariuszy pracujących z uchodźcami o ich doświadczenia związane z pomaganiem. Tutaj znajdziesz ich odpowiedzi.
 
 

Wolontariat w Polsce

Wolontariat w Polsce

Żeby móc pomagać uchodźcom, wcale nie musisz jechać na drugi koniec Europy. Istnieje wiele różnorodnych działań, które możesz realizować lokalnie.

(fot. Maciej Sawicki)


Wyjazdy wolontariackie za granicę są bardzo potrzebne szczególnie w sytuacjach kryzysowych, wymagających pełnej mobilizacji społeczności międzynarodowej. Warto jednak mieć na uwadze, że działając lokalnie, często możesz być znacznie skuteczniejszy. Wynika to przede wszystkim ze znajomości realiów, łatwiej dostępnego zaplecza technicznego i organizacyjnego oraz braku bariery językowej np. w urzędach. W swojej okolicy łatwiej możesz zorganizować wszelkie działania integracyjne, zaangażować swoich znajomych czy miejscową społeczność. Co najważniejsze, masz też większą szansę prowadzić długofalowe i skoordynowane działania.
 

Dowiedz się więcej o sytuacji uchodźców w Polsce.

 
 
Zanim zaczniesz pomagać uchodźcom
 
Zanim rzucisz się wir pracy, zastanów się, w czym jesteś dobry, co lubisz robić, na czym się znasz. Nie zniechęcaj się, jeśli w pierwszej chwili dojdziesz do wniosku, że brakuje Ci odpowiednich zdolności – możesz skutecznie pomagać, robiąc rzeczy zupełnie zwyczajne i przyziemne. Jeśli jednak uważasz, że masz umiejętności lub zasoby, dzięki którym mógłbyś szczególnie przysłużyć się sprawie, wykorzystaj je. Chodzi tylko o to, żebyś wybrał działanie, w którym będziesz najbardziej skuteczny i przydatny.
 

Przeczytaj o kompetencjach i zawodach, które mogą się przydać w pracy z uchodźcami

 
 
Gdzie możesz pomóc?
 
Jeśli zdecydowałeś, że chcesz pomagać, i wiesz mniej więcej, jakie masz możliwości i preferencje odnośnie do form działania, następnym krokiem jest znalezienie miejsca lub organizacji, którą możesz wspomóc.
 
W rozdziale „Kto już działa” znajdziesz mapę wraz z wyszukiwarką, która umożliwi Ci znalezienie organizacji pozarządowych i grup nieformalnych działających w Twojej okolicy, a także wybranie tych, które realizują konkretne działania (np. pomoc prawną lub zajęcia dla dzieci). Na mapie możesz znaleźć też wszystkie ośrodki dla cudzoziemców w Polsce. Jeśli chcesz działać w którymś z nich, najlepiej skontaktuj się z jego władzami i zapytaj, jakie organizacje w nim działają.
 
Dlaczego powinien to być pierwszy krok? Często zdarza się, że inicjatywy tego typu – mimo że bardzo skuteczne w działaniu – borykają się z niedostatkiem rąk do pracy, a ich budżety są mocno ograniczone. Warto zatem je wspierać.
 
Możesz także skontaktować się z najbliższym Centrum Wolontariatu (Placówki Centrum Wolontariatu). Od pracowników dowiesz się, czy w danym momencie prowadzone są jakieś działania pomocowe na rzecz uchodźców.
 
Przed podjęciem ostatecznej decyzji musisz jeszcze wybrać sposób działania, który najbardziej Ci odpowiada. Do wyboru masz współpracę z instytucjami i organizacjami pozarządowymi, inicjatywy indywidualne oraz wolontariat pracowniczy.
 

Więcej na temat każdej z tych form pomocy możesz przeczytać w rozdziale „Pomagaj uchodźcom jako wolontariusz”.

 
 
Ośrodki, organizacje i instytucje
 
Załóżmy, że wybrałeś tę formę wolontariatu. Jakimi działaniami możesz pomóc cudzoziemcom, którzy trafili do naszego kraju? Poniżej znajdziesz kilka propozycji.
 
Jeśli znasz języki obce, w szczególności któryś z tych używanych w krajach, z których pochodzą uchodźcy, możesz pomóc w prowadzeniu lekcji polskiego dla cudzoziemców. Umiejętność swobodnego porozumiewania się bardzo ułatwi im integrację w nowym środowisku. Znajomość języków obcych możesz wykorzystać także na inne sposoby, na przykład pełniąc funkcję tłumacza podczas wizyt w urzędach albo u lekarza. Przy okazji będziesz mógł sprawdzić, jak administracja i służba zdrowia są przygotowane do kontaktu z nimi.
 
Możesz także wziąć udział w tzw. workcampie. Co to takiego? Są to krótkie projekty wolontariackie w ośrodkach dla uchodźców. Przeciętny workcamp trwa około dwóch tygodni. W tym czasie do konkretnego ośrodka zjeżdża się grupa wolontariuszy, którzy organizują różne zajęcia dla mieszkańców, np. zabawy dla dzieci, warsztaty teatralne, muzyczne lub plastyczne. Mimo że takie projekty nie trwają długo, wprowadzają w życie ośrodka świeżą energię i pozwalają na wzajemne poznanie się osobom z różnych kultur.
 
Z monotonią, której nie da się uniknąć w nawet najlepiej prowadzonym ośrodku, możesz powalczyć także w inny sposób – na przykład organizując grupową wycieczkę do pobliskiego miasta albo zwyczajnie zabierając podopiecznych poza mury placówki, żeby mogli chociaż na chwilę odetchnąć od szarej rzeczywistości.
 
 
Wolontariat indywidualny
 
Wolisz działać samodzielnie? Taka forma wolontariatu również daje wiele możliwości zaangażowania się w niesienie pomocy uchodźcom.
 
– Zbiórki
Popularnym i stosunkowo łatwym zadaniem jest organizowanie zbiórek. Mogą one dotyczyć na przykład przyborów szkolnych dla dzieci mieszkających w ośrodkach albo rzeczy potrzebnych uchodźcom, którzy trafili do któregoś z obozów przejściowych w Europie (np. ubrań, karimat czy śpiworów).
 
Możesz także zorganizować zbiórkę pieniędzy, które później przekażesz ekipom wolontariuszy działających w miejscach, gdzie takie wsparcie jest pilnie potrzebne. Zebrane fundusze możesz również przeznaczyć na sfinansowanie jakiegoś autorskiego projektu dla ośrodka, w którym mieszkają uchodźcy (np. wakacji dla dzieciaków). Możesz też oczywiście zebrane środki przeznaczyć na wsparcie wybranej przez siebie organizacji.
 
– Pomoc specjalistyczna
W Polsce działa coraz więcej nieoficjalnych, oddolnych inicjatyw zajmujących się niesieniem pomocy cudzoziemcom. Z reguły powstają one spontanicznie i bazują na wielkim zapale do działania oraz silnej motywacji do poprawy sytuacji migrantów. Niestety członkowie takich inicjatyw często borykają się z niedostateczną ilością środków finansowych oraz brakiem specjalistycznej pomocy, np. prawniczej. Taka pomoc to ważny aspekt działania na rzecz uchodźców – często potrzebują oni porad z wielu różnych dziedzin. Jeśli posiadasz takie kompetencje i chciałbyś je wykorzystać, poszukaj takich organizacji w swojej okolicy. To samo może dotyczyć osób zajmujących się np. księgowością czy pozyskiwaniem funduszy na projekty.
 
– Przez żołądek do serca
Ciekawym pomysłem może być organizacja zyskujących ostatnio coraz większą popularność międzykulturowych spotkań kulinarnych, w trakcie których uchodźcy wspólnie z Polakami przygotowują tradycyjne dla swoich krajów potrawy. Spotkania takie są cenne z kilku powodów. Po pierwsze aktywizują samych cudzoziemców i wyrywają ich ze stagnacji, w jaką mogą popaść, przebywając w ośrodkach. Dają im również okazję do nawiązania dobrego kontaktu ze społecznością, z którą docelowo będą się integrować. Rozmowy przy przyrządzaniu jedzenia i przy stole pozwalają na poznawanie siebie nawzajem w miłej, luźnej atmosferze. Druga strona otrzymuje dodatkowo szansę poznania nowych kultur, wzbogacenia swojej wiedzy o świecie i oczywiście kosztowania fantastycznych, nieznanych dotąd potraw.
 
– Praca u podstaw i walka z hejtem
Niemal od początku dyskusji dotyczącej rozwiązania kwestii uchodźczej w społeczeństwach wielu krajów Unii Europejskiej zaczęły narastać bardzo negatywne nastroje. Polska niestety nie jest tu wyjątkiem. Fala hejtu w internecie osiągnęła nieznaną dotąd skalę, a agresja ze świata wirtualnego zaczęła przenosić się na ulice. Słowne nękanie ludzi o nieco ciemniejszym odcieniu skóry, a nawet dotkliwe pobicia powoli stają się smutną normą. Oto kolejny – niestety zyskujący coraz większe znaczenie – obszar, w którym możesz pomóc.
 
Jak? Wrogie nastawienie względem migrantów i strach przed nimi wynikają często ze zwykłej niewiedzy. Powtarzane przez media krzywdzące stereotypy oraz dramatyczne relacje z europejskich obozów przejściowych – takie bowiem lepiej się sprzedają – dodatkowo pogarszają sytuację. Lęk przed migrantami szukającymi w naszym kraju schronienia regularnie jest też cynicznie podsycany przez czołowych polskich polityków. Skuteczność tych zabiegów może mieć związek z wysokim poziomem homogeniczności polskiego społeczeństwa. Przeciętny obywatel naszego kraju rzadko ma okazję spotkać na swojej drodze jakiegokolwiek cudzoziemca, nie mówiąc już o uchodźcy. Nie ma więc możliwości zweryfikowania krzywdzących stereotypów. Przeczytaj więcej w rozdziale pt. „Mowa nienawiści”
 
Co zatem możesz zrobić? Dobrym pomysłem jest próba działania u podstaw. Jeśli masz taką możliwość, zorganizuj lekcję lub spotkanie z młodzieżą szkolną w swojej okolicy. Postawy nastolatków względem uchodźców często wynoszone są bezpośrednio z domu. Są automatyczne, ich powstawaniu nie towarzyszy głębsza refleksja. Spotkanie z osobą, która spokojnie wytłumaczy im, skąd biorą się lęk i niechęć względem migrantów, może doprowadzić do całkowitej zmiany negatywnych postaw. Jeśli znasz cudzoziemca, który mieszka w Polsce i chciałby wziąć udział w takim spotkaniu, zabierz go ze sobą. Jego obecność będzie dodatkową zaletą – uspokoi atmosferę dyskusji (trudniej mówić przykre rzeczy, gdy osoba, której dotyczą, siedzi naprzeciwko) i będzie bardziej efektywna niż rozmowa o jakimś „wirtualnym” obcym. Dobrym pomysłem może być również zorganizowanie integracyjnych zawodów sportowych.
Przeczytaj więcej w rozdziale pt. „Uświadamiaj i informuj”
 
W wolnym czasie możesz także zająć się w monitorowaniem środków przekazu pod kątem używania mowy nienawiści. Przy obecnej skali tego zjawiska zajęcie to można niestety uznać za wolontariat w pełnym wymiarze godzin.
 
 
Wolontariat pracowniczy
 
Inicjatorem wolontariatu pracowniczego jest z reguły pracodawca i możemy go podzielić na dwa rodzaje: kompetencyjny i akcyjny.
 
W pierwszym przypadku pracownicy pomagają, dzieląc się swoją wiedzą (lub kompetencjami) i wykorzystując swoje doświadczenie. Przykładem może być firma informatyczna, której programiści dostają od swoich przełożonych zielone światło, by w mniej obłożonym momencie dnia, ale wciąż w godzinach pracy, skupić się na tworzeniu aplikacji dostarczającej migrantom najświeższe informacje ze szlaku. W tym wariancie przedmiot pomocy jest ściśle związany ze specjalizacją firmy.
 
W przypadku wolontariatu akcyjnego pracodawca zachęca swoich podwładnych do jednorazowych działań na rzecz osób potrzebujących. Przykładem może być danie członkom zespołu dnia wolnego, by mogli pomóc w sortowaniu ubrań dla uchodźców czy odmalowaniu świetlicy w ośrodku dla cudzoziemców. Idealnie byłoby, gdyby pracodawca jednocześnie pokrywał finansowy aspekt takiego przedsięwzięcia.
 
W obu przypadkach wolontariat może dotyczyć pojedynczego projektu albo mieć charakter długotrwały (np. zespół prawników stale współpracujący z konkretną fundacją).
 
Jeśli masz pomysł, jak Twoja firma albo zespół, w którym pracujesz, może pomóc kwestii uchodźczej, porozmawiaj o tym z przełożonymi.
 
 
Wolontariat w ramach organizacji a kwestie prawne
 
Nie wszyscy o tym wiedzą, ale wolontariat ma bardzo szczegółowe umocowanie w prawie. Jego zasady reguluje ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, która przede wszystkim określa prawa i obowiązki leżące po stronie wolontariusza i organizacji, na rzecz której działa.
 
Wolontariusz podejmuje pracę na zasadzie porozumienia. Jeśli praca trwa dłużej niż 30 dni, porozumienie powinno zostać zawarte w formie pisemnej i określać miejsce oraz czas trwania działań, szczegółowy wykaz zadań, zakres odpowiedzialności, obowiązki każdej ze stron, a także sposób rozwiązania umowy. Na prośbę wolontariusza organizacja powinna podpisać porozumienie nawet w przypadku krótszej współpracy. Umowa sporządzana jest w dwóch egzemplarzach (po jednej dla każdej ze stron) i nie trzeba jej nigdzie rejestrować.
 
Gdy współpraca trwa dłużej niż miesiąc, organizacja powinna zapewnić wolontariuszom ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków.
 
Obowiązkiem wolontariusza jest sumienne wykonywanie zadań. Powinien wszakże zostać dokładnie zapoznany z warunkami wykonywania pracy oraz poinformowany o tym, jak unikać ewentualnych zagrożeń. W większości organizacji wyznaczona jest osoba, która czuwa nad pracą wolontariuszy i do której można zgłaszać się ze wszelkimi pytaniami czy wątpliwościami.
 
Podejmując decyzję o zaangażowaniu się w wolontariat, bierzemy na siebie dużą odpowiedzialność – nie tylko za siebie, ale także za osoby, którym zdecydowaliśmy się pomóc. Jednak satysfakcja, nowe znajomości, lepsze poznanie siebie i inne wartości, jakich doświadczamy dzięki takiej pracy, są nie do przecenienia.
 

Wolontariat za granicą

Wolontariat za granicą

Masz poczucie, że możesz się przydać, masz trochę czasu i chciałbyś coś zrobić, ale nie wiesz jak się za to zabrać, nie masz pieniędzy ani samochodu i nie wiesz dokąd jechać? Wątpliwości powinny zniknąć, gdy przeczytasz ten tekst.

Opatovac, Chorwacja (fot. Justyna Chmielewska)


Gdy mówimy o wolontariacie za granicą, zwykle mamy na myśli zorganizowane wyjazdy i działania w ramach programów oferowanych przez międzynarodowe organizacje i instytucje. Niektóre z nich zajmują się również niesieniem pomocy uchodźcom, prowadzą działania w krajach sąsiadujących z rejonami konfliktów i klęsk żywiołowych, w docelowych krajach ruchów migracyjnych (np. w Niemczech) czy obszarach z założenia traktowanych jako tranzytowe, które dla wielu uchodźców stają się miejscami przymusowego pobytu na całe miesiące, a czasem nawet lata.
 
Ten rozdział celowo poświęcony będzie jednak nieco innemu podejściu do wolontariatu – takiemu, które nie tyle zakłada znalezienie odpowiadającej nam „oferty”, ile raczej kojarzy się z aktywizmem, szybkim reagowaniem na potrzeby tam, gdzie są one największe, oraz „braniem spraw w swoje ręce”. Takie podejście nie wyklucza współpracy z dużymi organizacjami, warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że w trakcie tzw. kryzysu uchodźczego, który dotknął Europę w 2015 roku, niewielkie, oddolne inicjatywy odegrały (i w wielu miejscach wciąż odgrywają) bardzo istotną rolę, często jako pierwsze pojawiając się w kryzysowych miejscach i udzielając najpotrzebniejszej pomocy.
 
Dlaczego? Pojawienie się setek tysięcy uchodźców na tzw. bałkańskim szlaku w ciągu niespełna roku obnażyło nie tylko polityczną słabość Unii Europejskiej, ale też nieskuteczność międzynarodowych organizacji i instytucji, których statutowym celem jest niesienie pomocy humanitarnej i reagowanie na wszelkiego rodzaju kataklizmy. Przyczyn tej nieskuteczności poszukiwać można nie tylko w kryzysie politycznym i braku decyzyjności na szczeblu międzynarodowym, ale też w wyraźnej bezwładności tych organizacji, wynikającej z biurokracji oraz specyfiki systemu finansowania i planowania ich działań. Dużym problemem jest również brak koordynacji działań różnych organizacji, uniemożliwiający niesienie szybkiej i skutecznej pomocy.
 

Dowiedz się więcej o sytuacji uchodźców w Europie.

 
Masz poczucie, że możesz się przydać, masz trochę czasu i chciałbyś coś zrobić, ale nie wiesz jak się za to zabrać, nie masz pieniędzy ani samochodu i nie wiesz dokąd jechać? Wątpliwości powinny zniknąć, gdy przeczytasz ten tekst.
 
 
Dokąd jechać?
 
 
Najpierw spróbuj się zorientować w aktualnej sytuacji. Nie ma sensu, byś poświęcał czas i przemierzał tysiące kilometrów tylko po to, by na miejscu dowiedzieć się, że nie jesteś potrzebny albo nie wolno ci działać.
 
Informacji najlepiej szukać bezpośrednio na facebookowych profilach lokalnych inicjatyw pomagających uchodźcom w krajach, które są najczęściej wybierane przez migrantów jako drogi tranzytowe. Dobrym źródłem jest profil Are You Syrious? i ich codzienne publikacje – oprócz szczegółowych, aktualnych raportów z miejsc, gdzie potrzebna jest pomoc, można tam znaleźć również apele dotyczące aktualnego zapotrzebowania na wolontariuszy. Jeśli wybierasz się do Grecji, koniecznie zajrzyj na stronę GreeceVol.info. To ułatwi Ci podjęcie decyzji o tym, dokąd pojechać – dowiesz się, gdzie Twoje umiejętności przydadzą się najbardziej.
 

Poznaj wybrane organizacje i nieformalne inicjatywy działające na rzecz uchodźców w Europie.

 
Tuż przed wyruszeniem w drogę spróbuj jeszcze raz jak najlepiej zapoznać się z bieżącą sytuacją w najbardziej kryzysowych miejscach. Pamiętaj przy tym, że potrafi się ona zmieniać z dnia na dzień, a nawet z godziny na godzinę, dlatego warto, byś miał ze sobą tablet lub laptopa, na którym będziesz mógł wygodnie wertować mapę. Jeśli chodzi o cel podróży, musisz być elastyczny, gdyż po dotarciu na miejsce może się na przykład okazać, że właśnie przeniesiono gdzieś ludzi, którym chciałeś pomagać, lub zabroniono wstępu do obozu, w którym chciałeś pracować.
 

Ważne! Pamiętaj, że nawet będąc niezależnym wolontariuszem, najlepiej zrobisz, jeśli podporządkujesz się (przynajmniej na początku) lokalnym koordynatorom organizującym pracę. W przeciwnym razie zamiast pomóc, możesz wprowadzić zamieszanie i przeszkadzać innym.

 
 
Z kim jechać?
 
 
Najlepiej skrzyknąć się w gronie znajomych i stworzyć własną ekipę. Jeśli ten wariant nie wchodzi w grę, możesz skontaktować się z którąś z grup, które już odbyły takie podróże, jak chociażby z doświadczonymi Dobrowolkami albo ludźmi związanymi z inicjatywą Chlebem i solą. Nawet jeśli w danym momencie sami nie organizują wyjazdu, mogą pomóc w skontaktowaniu się z innymi osobami, które również szukają chętnych na wspólną podróż.
 
Na uchodźczym szlaku i w obozach przydać się może każda osoba gotowa nieść pomoc, ale szczególnie poszukiwanymi wolontariuszami są osoby znające języki używane w krajach pochodzenia uchodźców (np. arabski, farsi czy paszto) i język kraju, do którego się wybieramy, choć podstawą jest oczywiście język angielski. Potrzebni są także doświadczeni ratownicy medyczni i lekarze – mimo że w najbardziej newralgicznych punktach szlaku tranzytowego można spotkać przedstawicieli służb medycznych (głównie Czerwonego Krzyża i Lekarzy bez Granic), ich liczba często jest niewystarczająca. W warunkach stacjonarnych, czyli głównie w obozach, bardzo przydają się nauczyciele i animatorzy.
 
 
Jak dostać się na miejsce?
 
 
Najlepiej pojechać własnym samochodem. Komfort, jaki daje posiadanie na miejscu własnego środka transportu, jest nie do przecenienia. Dzięki temu w razie konieczności będziesz mógł nie tylko zmienić obszar, na którym działasz, ale też będziesz w stanie reagować na bieżące potrzeby innych ekip, które nie mają własnego auta (np. kupić i przywieźć produkty spożywcze dla mobilnej kuchni czy przetransportować posortowane ubrania w miejsce, gdzie bardziej się przydadzą). Jeśli dojdziesz do wniosku, że Twoje prywatne auto nie nadaje się do tego celu (np. jest zbyt małe albo w kiepskim stanie technicznym), warto zapytać o możliwość pożyczenia samochodu na którejś z facebookowych grup skupiających wolontariuszy. Zdarza się, że firmy, a nawet osoby prywatne są skłonne bezpłatnie użyczyć w tym celu swoje auto dostawcze lub vana.
 
Wzięcie samochodu pozwoli Ci również przewieźć dary z Polski albo zabrać paczki ze znajdujących się po drodze magazynów organizacji pomocowych. Chociaż bieżące potrzeby na różnych odcinkach szlaku mogą się różnić, takie rzeczy jak buty, skarpety, peleryny przeciwdeszczowe czy śpiwory przydają się właściwie wszędzie. Podobnie jak pokarm dla niemowląt i niektóre środki czystości (np. nawilżane chusteczki czy pieluchy). Jeżeli chcesz zabrać rzeczy z Polski, upewnij się, że na pewno się przydadzą. Najlepiej spytać o to ludzi, którzy działają już na miejscu.
 
Jeśli wybierasz się do kraju, który nie należy do strefy Schengen, na wszelki wypadek przed wyjazdem spytaj w ambasadzie, jakie dokumenty są potrzebne, by bez problemów przekroczyć granicę danego państwa (jeśli jedziesz samochodem, może być wymagana np. zielona karta albo pełnomocnictwo od właściciela auta).
 
 
Co wziąć ze sobą?
 
 
Koniecznie weź ze sobą laptopa lub smartfon! Bez tego nie będziesz mógł wyszukiwać informacji o sytuacji w innym miejscach, kontaktować z koordynatorami ani innymi grupami wolontariuszy. Jeśli organizujesz wsparcie finansowe swoich działań w Polsce, dobrze też zdawać na bieżąco relacje tym, którzy Ci zaufali.
 
Jedno z najważniejszych narzędzi, w jakie powinieneś się wyposażyć, to porządna czołówka, często bowiem zdarza się tak, że najwięcej pracy jest w nocy. Czołówka jest znacznie wygodniejsza od zwykłej latarki, bo nie zajmuje rąk, dzięki czemu będziesz miał pełną swobodę ruchów.
 
Powinieneś zabrać wygodne ubrania (np. dres) oraz solidne wysokie buty, odporne na wodę i błoto. Zanim zaczniesz się pakować, sprawdź prognozę pogody dla miejsca, w które jedziesz. Nawet jeśli wybierasz się na południe Europy, pamiętaj, że nocą temperatury mogą mocno spadać.
 
Musisz też mieć ze sobą dobrą odzież przeciwdeszczową – trzęsąc się z zimna i przemoczony do suchej nitki, nie będziesz w stanie skutecznie działać.
 
Jeśli masz (albo możesz od kogoś pożyczyć) namiot, weź go. Nawet jeśli nie będzie on Twoim głównym miejscem noclegowym, może się przydać w sytuacji awaryjnej.
 
Warto też zabrać drugi telefon (najlepiej starego typu, niewymagający ładowania co kilka godzin). Gdy kupisz kartę miejscowego operatora, będziesz mógł utrzymywać stały kontakt z innymi ekipami wolontariuszy, bez ryzyka, że po powrocie dostaniesz gigantyczny rachunek za roaming. Dla ułatwienia kontaktu w swojej ekipie możesz pomyśleć o zabraniu krótkofalówek.
 
Weź ze sobą GPS. Sytuacja na szlaku bywa niezwykle dynamiczna. Pracujący jednego dnia pełną parą obóz czy punkt rejestracyjny nazajutrz może zostać zamknięty, a uchodźcy przekierowani w zupełnie nowe miejsce. Bywa również tak, że w okolicy jest kilka lokalizacji, w których przyda się Twoja pomoc – nawigacja znacznie ułatwi poruszanie się między nimi.
 
Pamiętaj o dobrze wyposażonej apteczce, w której znajdą się m.in. sprawdzone leki na przeziębienie i grypę. Wielogodzinna praca w zmiennych warunkach, nierzadko w deszczu lub niskich temperaturach, potrafi osłabić najsilniejszy organizm. A przecież jedziesz tam po to, by pomagać, a nie walczyć z katarem.
 
Na wypadek, gdyby dopadło Cię lekkie przeziębienie, które nie wyłączy Cię z działania, warto, byś miał ze sobą jednorazowe maseczki ochronne. Dzięki nim zmniejszysz ryzyko zarażenia innych osób, szczególnie uchodźców, których odporność bywa znacznie osłabiona wyczerpującą podróżą. Warto również zabrać zapas gumowych rękawiczek lekarskich. Mogą się przydać np. gdy będziesz pomagać przy przygotowywaniu i rozdawaniu jedzenia, a także przy zbieraniu śmieci.
 
I na koniec jeszcze jeden, bardzo istotny atrybut: kamizelka odblaskowa. Taka, jaką można kupić na każdej stacji benzynowej. Nieważne, pomarańczowa czy żółta, stała się już niemal oficjalnym symbolem wolontariusza pracującego w terenie. Dzięki niej będziesz lepiej widoczny zarówno dla ludzi potrzebujących pomocy, jak i dla przedstawicieli służb porządkowych, którzy często patrzą na wolontariuszy bardziej życzliwym okiem i pozwalają im działać w miejscach, do których bez kamizelki nie mieliby dostępu. Jeśli znasz obce języki, a szczególnie arabski lub któryś z ojczystych języków uchodźców, napisz to wyraźnie na swojej kamizelce. Ci, którzy nie znają angielskiego, będą mieć więcej śmiałości, by poprosić Cię o pomoc, wiedząc, że będą w stanie się z Tobą porozumieć.
 
 
Co zawieźć?
 
 
Przede wszystkim przydadzą się pieniądze. Będziesz ich potrzebował nie tylko na paliwo, ale też na zakupy potrzebnych ludziom rzeczy lub jedzenia. Często już w trakcie pracy okazuje się, że coś się kończy i trzeba jak najszybciej jechać do hurtowni lub na targ. Lepiej mieć zapas środków na takie okazje. Nawet jeśli ich nie wykorzystasz, możesz je przekazać zaufanej osobie lub organizacji, które zostaną na miejscu po Twoim wyjeździe lub pojadą pomagać gdzie indziej.
 
 
Co poza tym?
 
 
Chociaż bieżące potrzeby na różnych odcinkach szlaku mogą się różnić, takie rzeczy jak buty, skarpety, peleryny przeciwdeszczowe, karimaty czy śpiwory przydają się prawie wszędzie. Podobnie jak pokarm dla niemowląt i niektóre środki czystości (np. nawilżane chusteczki czy pieluchy). W miejsca dłuższego pobytu uchodźców warto zawieźć książki w ich ojczystym języku (np. arabskim) – zawsze sprawiają one dużo radości.
 
Aby mieć pewność, że rzeczy, które wieziesz, faktycznie się przydadzą, skontaktuj się z wolontariuszami pracującymi na miejscu, a potem zrób zbiórkę. To wbrew pozorom bardzo proste, a pozytywny odzew ludzi wcale nie słabnie (mimo zalewu hejtu wobec uchodźców – a może właśnie z jego powodu). Przy sprawnie przeprowadzonej akcji w ciągu kilku dni powinieneś bez problemu zapełnić darami duży samochód.
 

Zobacz jak zorganizować zbiórkę rzeczową lub finansową!

 
Tym, czego na pewno nie warto wieźć z Polski, jest jedzenie. O ile w obrębie Unii Europejskiej nie powinno być problemów z przewiezieniem dowolnego ładunku darów, o tyle w przypadku służb granicznych krajów znajdujących się na bałkańskim szlaku, ale nienależących do Unii, bywa różnie. Coś, co jednego dnia przewieziesz bez problemu, nazajutrz może stać się towarem zakazanym. Produkty spożywcze znajdują się na liście towarów podwyższonego ryzyka. Pamiętaj, że zakupy żywnościowe możesz zrobić na miejscu. Miejsce w samochodzie lepiej wykorzystać na zabranie jak największej ilości rzeczy, które trudniej będzie dostać w miejscu, do którego się wybierasz.
 
 
Jak działać na miejscu?
 
 
Jeszcze będąc w trasie, spróbuj skontaktować się z osobą, która odpowiada za koordynację działań wolontariuszy w miejscu docelowym – potwierdź swój przyjazd i upewnij się, czy Twoja pomoc wciąż jest niezbędna. Być może sytuacja zmieniła się na tyle, że gdzieś jest miejsce, w którym przydasz się bardziej.
 
Po przyjeździe nie rzucaj się w ciemno w wir pracy. Spotkaj się z koordynatorami wolontariuszy i zaoferuj swoją pomoc. Najlepszym sposobem na zapoznanie się z sytuacją jest wzięcie udziału w zebraniu – takie narady organizowane są zwykle codziennie. W ten sposób szybko poznasz wszystkie grupy działające na miejscu, zrozumiesz mechanizmy niesienia pomocy i łatwiej znajdziesz rolę dla siebie.
 

Uwaga! na początku możesz się czuć trochę zdezorientowany, ale nie dzwoń z każdą wątpliwością do szefów wolontariuszy. Pozwól im rozstrzygać ważniejsze kwestie – a mają ich na głowie naprawdę dużo. Jeśli czegoś nie wiesz, spytaj najpierw innych wolontariuszy, którzy w danym miejscu są dłużej niż Ty.

 
Pamiętaj jednak, że jesteś tam z własnej woli i sam przed sobą odpowiadasz za to, gdzie i w jaki sposób pomagasz. Jeśli dojdziesz do wniosku, że koordynacja na miejscu kuleje, nie bój się forsować własnych rozwiązań, tak by ostatecznie pracować w zgodzie ze swoim sumieniem. Ważne jest to, by działać jak najbardziej efektywnie.
 
Satysfakcja z wolontariackiej pracy na uchodźczym szlaku wynagradza z nawiązką podjęty wysiłek. Może to potwierdzić każdy, kto zdecydował się na taki wyjazd. Nie zmienia to jednak faktu, że taka praca bywa wyczerpująca – często trzeba przestawić się na nocny tryb życia, uruchomić cały zapas energii i przede wszystkim przyjąć pozytywne nastawienie.
 
 
Czym będziesz się zajmować jako wolontariusz?
 
 
To zależy od aktualnej sytuacji w miejscu, w którym przyjdzie Ci działać. Do rutynowych czynności należy m.in. rozdawanie jedzenia i napojów oraz sortowanie odzieży i dawanie jej potrzebującym. Jeśli czujesz się na siłach i będzie takie zapotrzebowanie, możesz zgłosić się do pomocy w jednej z mobilnych kuchni, które organizowane są w najbardziej newralgicznych punktach. Czasem trzeba rozbić kilka namiotów, pomóc rozładować transport żywności albo rozdać ciepłe koce. W miejscach dłuższego pobytu ludzi bardzo ważne są różne działania animacyjne, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych.
 

Ważne! Cokolwiek robisz, pamiętaj, że bardzo istotne jest angażowanie w działania samych uchodźców. Daje im to poczucie sprawczości i sprawia, że nie czują się traktowani z góry. Mogą też mieć lepsze pomysły na temat, tego jakie działania są potrzebne i jak je realizować, niż Ty.

 
Nie brzmi to zbyt przytłaczająco, prawda? Tak naprawdę jednym z niewielu aspektów, które mogą negatywnie wpływać na morale wolontariuszy, bywają warunki, w jakich muszą udzielać pomocy (np. dość spartańskie zaplecze sanitarne), brak jednoznacznych i stałych wytycznych co do dalszego losu uchodźców oraz niezrozumiałe decyzje polityków (zarówno lokalnych, jak i tych najwyższego europejskiego szczebla), które często zamiast rozwiązywać problemy ludzi, generują kolejne. Problemem bywa też często niewystarczająca liczba rąk do pracy i brak dobrej koordynacji.
 
A co z bezpieczeństwem? Bazując na niepokojących informacjach przekazywanych przez większość mediów, możesz zacząć się zastanawiać, czy są powody do lęku przed uchodźcami. Czy rzeczywiście są agresywni, groźni? Biorąc pod uwagę doświadczenia i relacje wolontariuszy, odpowiedź brzmi: zdecydowanie nie. Oczywiście wśród setek tysięcy ludzi, którzy zdecydowali się na niebezpieczną i wyczerpującą podróż do Europy, może zdarzyć się ktoś, komu zwyczajnie puszczą nerwy – chociażby ze zmęczenia czy poczucia bezsilności. Tak się jednak składa, że jeśli już dojdzie do podobnej sytuacji, wolontariusze są ostatnimi osobami, na których odbije się złość takiego człowieka. Migranci, których spotyka się na szlaku, są w przeważającej większości bardzo serdeczni wobec wolontariuszy i otwarcie okazują wdzięczność za udzielaną przez nich pomoc.
 
 
Co zrobić po powrocie?
 
 
Wbrew pozorom również po powrocie do domu możesz pomóc uchodźcom ze szlaku. Informacje na ich temat, jakie pojawiają się w mediach, często mają niewiele wspólnego z rzeczywistością albo celowo ją przeinaczają. Dramatyczne ujęcie płonącego namiotu czy głośno protestującego tłumu zawsze sprzeda się lepiej niż zdjęcia spokojnych ludzi cierpliwie czekających w wielogodzinnej kolejce do rejestracji. Niestety takie obrazy mocniej zapadają w pamięć i budują w świadomości odbiorców fałszywe wyobrażenie o tym, co naprawdę dzieje się na szlaku oraz kim są ludzie, którzy zdecydowali się wyruszyć w ryzykowną podróż do Europy.
 
Dlatego tak ważne jest, byś po powrocie podzielił się swoimi doświadczeniami z jak największą liczbą osób. Twoi znajomi i rodzina na pewno będą ciekawi relacji z pierwszej ręki. Opowiedz im, jak wygląda sytuacja na miejscu i ile prawdy jest w przekazach medialnych – to dobry pierwszy krok. Jeśli masz kontakty w lokalnej telewizji czy gazecie, wykorzystaj je. Zdaj relację ze swojej podróży, rozpraw się ze stereotypami i fałszywymi informacjami. Nie obawiaj się, że może to zostać potraktowane jako autopromocja czy lans. Temat uchodźców to dość paląca kwestia i każdy rzetelny głos w dyskusji jest na wagę złota.
 
Jeśli czujesz się na siłach i masz takie możliwości, zorganizuj otwarte spotkanie, na którym oprócz własnej relacji będziesz mógł przedstawić różne formy działania na rzecz uchodźców. Czasem jedno takie wydarzenie może zmotywować dziesiątki kolejnych osób, które do tej pory tylko zastanawiały się nad zaangażowaniem w podobne przedsięwzięcie. Będzie to również doskonała okazja, by osobiście podziękować osobom, które wspierały Twoje działania, np. brały udział w zbiórce pieniędzy albo darów. Takie zachowanie buduje zaufanie do podobnych inicjatyw i może zaprocentować w przyszłości.
 

Podziel się swoimi doświadczeniami! O tym, jak zorganizować spotkanie przeczytasz w rozdziale „Uświadamiaj i informuj”.

 

Wykorzystaj swój zawód i kompetencje

Wykorzystaj swój zawód i kompetencje

Zanim zaczniesz działać, zastanów się jak najlepiej wykorzystać swoje umiejętności i możliwości.
 

Warsztaty teatralne (fot. strefawolnoslowa.pl)


Wolontariat, również ten związany z pomocą uchodźcom, może się kojarzyć z robieniem czegoś zupełnie niecodziennego i sprawdzaniem się w nowych warunkach. Decydując się na wolontariat, jesteś zapewne gotowy do ciężkiej – także fizycznej – pracy. Być może nawet częścią Twojej motywacji jest chęć oderwania się od tego, co robisz na co dzień. Tymczasem to właśnie to, w czym jesteś dobry – a więc najczęściej Twój zawód lub dziedzina, w której się specjalizujesz – może być szczególnie przydatne w działaniach na rzecz uchodźców.
 
Dlatego gdy zgłaszasz się do pomocy, pomyśl o swoim zawodzie i kompetencjach jako atucie, który warto wykorzystać. Np. wysoko wykwalifikowany prawnik może równie dobrze jak inni wykonywać proste prace, ale niewiele osób zastąpi go, gdy trzeba będzie wykorzystać specjalistyczną wiedzę prawniczą, aby komuś pomóc.
 
Warto pamiętać, że w działaniach na rzecz uchodźców równie ważne jak pomoc bezpośrednia są też inne działania zwiększające świadomość społeczną na temat ich sytuacji – edukacja, akcje medialne czy wydarzenia kulturalne. W przekazie medialnym funkcjonuje wiele nieprawdziwych i krzywdzących mitów oraz stereotypów, które potęgują obecną w społeczeństwie niechęć do pomocy uchodźcom. Przełamywanie tej niechęci jest tak samo istotne jak pomoc konkretnym osobom. Tu również mogą się przydać Twoje umiejętności.
 
Poniżej znajdziesz listę różnych kompetencji związanych z konkretnymi zawodami – mogą one być cenne w przypadku angażowania się na rzecz uchodźców. To oczywiście nie wyczerpuje wszystkich możliwych sytuacji, dlatego gdy zgłaszasz się do pomocy, pamiętaj, aby nie bać się „pochwalić” swoim zawodem, kompetencjami i doświadczeniem w jakiejś dziedzinie.
 

Zobacz listę organizacji, które mogą skorzystać z Twoich kompetencji.

 
 
Animator kultury
Działania kulturalne są ważnym elementem integracji uchodźców z otoczeniem, ale także po prostu zagospodarowania ich czasu. Udział w warsztatach może im pomóc przetrwać ten trudny czas. Możesz np. zorganizować zajęcia w którymś z ośrodków dla cudzoziemców w Polsce lub w obozie dla uchodźców za granicą. Możesz też zaangażować się w organizację wydarzenia kulturalnego w Twojej społeczności, w którym wezmą udział sami uchodźcy – będzie to najlepsza forma integracji i oswojenia lęków czy uprzedzeń.
 
 
Bloger
Mowa nienawiści w internecie oraz nieprawdziwe lub przeinaczone „newsy” należą do głównych przyczyn rozpowszechniania się niechęci wobec uchodźców. Każdy wpis, który je demaskuje, pomaga przełamywać niechęć i zwiększa szansę na to, że jako społeczeństwo będziemy skutecznie pomagać osobom w potrzebie. Twoje wpisy również mogą się do tego przyczynić. Pomoże Ci dział, w którym opisujemy fakty i mity dotyczące uchodźców. Na swoim blogu oraz na portalach społecznościowych możesz też wspierać i propagować kampanie i inicjatywy pomocowe. Świetnym przykładem takiego zaangażowania jest znany blog podróżniczy The Family Without Borders.
 

Przeczytaj więcej na temat faktów i mitów dotyczących uchodźców.

 
 
Copywriter
Celne i zrozumiałe sformułowanie problemu to klucz do udanej kampanii, nawet jeśli prowadzona jest na niewielką skalę. Wykorzystując swoje umiejętności, możesz pomóc w prowadzeniu zbiórek, kampanii społecznych, przy promocji działań, które chcesz wesprzeć, albo przy organizacji wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych (możesz np. pomóc wymyślić tytuł czy hasło imprezy lub warsztatów, tak aby zachęciło do udziału jak najwięcej osób).
 
 
Dziennikarz
Rola, jaką odgrywają w sprawie uchodźców media, jest nie do przecenienia. Im więcej rozsądnych głosów i rzetelnych, sprawdzonych informacji, mogących wpłynąć na poziom świadomości społecznej, tym lepiej. Twój głos może być jednym z nich. Nawet jeśli nie chcesz osobiście angażować się „zawodowo” w ten temat (bo takie sprawy to np. nie Twoja działka w redakcji), możesz pomóc dostarczyć rzetelną informację innym osobom ze środowiska dziennikarskiego. Zajrzyj do działu Fakty i mity dotyczące uchodźców. Możesz też promować już istniejące inicjatywy i kampanie społeczne – nikt lepiej niż Ty nie wie, jak mówić i pisać do dziennikarzy, żeby zainteresować ich wybranym tematem.
 
 
Filmowiec
Film to ważne narzędzie, które można wykorzystać do promocji już istniejących działań pomocowych lub do propagowania faktów i sprawdzonych informacji. Możesz zaangażować się np. przy produkcji spotu kampanii społecznej lub przygotować filmową relację z działań pomocowych.
 
 
Filolog polski
Język to często największa bariera dla uchodźców już po przyjeździe do kraju, w którym znaleźli się na swojej drodze – a, jak wiadomo, język polski nie należy do najłatwiejszych. Twoja pomoc może polegać np. na prowadzeniu zajęć w ośrodku dla uchodźców lub wsparciu osób, które już realizują takie programy edukacyjne.
 
 
Fotograf
Gdyby nie wiele (często drastycznych) zdjęć, w Europie nie powstałby zapewne tak silny ruch na rzecz pomocy uchodźcom. Nie zachęcamy do poszukiwania sensacji, ale np. profesjonalna fotorelacja z ośrodka, obozu czy uchodźczego szlaku może poruszyć kolejne osoby, zmobilizować je do pomocy i dać więcej wiedzy na temat realiów, w jakich żyją uchodźcy (a krąży na ten temat wiele stereotypów).
 
 
Grafik
Dobra oprawa graficzna jest potrzebna przy każdej akcji – czy będzie to zbiórka, manifestacja, warsztaty, czy impreza kulturalna. Możesz stworzyć plakat albo grafikę, która pomoże zwiększyć oddziaływanie takiego wydarzenia w internecie.
 
 
Informatyk / programista
Ważnym źródłem informacji są strony internetowe dla organizacji i niezależnych inicjatyw pomocowych, aplikacje dla uchodźców i wolontariuszy (np. www.migrationaid.net) czy interaktywne mapy, na których można śledzić sytuację w najbardziej kryzysowych punktach na uchodźczym szlaku (albo np. zobaczyć ilość zdementowanych informacji o rzekomych przestępstwach popełnianych przez uchodźców, jak na www.hoaxmap.org). Dzięki wolontaryjnej pracy oraz kreatywności informatyków i programistów powstało wiele narzędzi szerzących świadomość na temat sytuacji uchodźców, a także pomagających samym uchodźcom. Zastanów się – może przyjdzie Ci do głowy jakieś rozwiązanie, które mogłoby okazać się pomocne.
 
 
Kierowca
Twoje wsparcie może być szczególnie potrzebne organizacjom niosącym pomoc na szlaku uchodźczym, gdzie mobilność i przewożenie osób oraz towarów są potrzebne non stop.
 
 
Księgowa
Twoja wiedza może być niezwykle cenna dla którejś z organizacji lub instytucji pomagających uchodźcom. Często – z powodu wiecznego braku funduszy na etaty administracyjne – finansami zajmują się w nich osoby nieposiadające wystarczającego doświadczenia.
 
 
Kucharz
Spotkania kulinarne lub wspólne obiady to sprawdzony i atrakcyjny sposób na integrację i przełamywanie niechęci do „innych”. Możesz przygotować takie wydarzenie w swojej społeczności, np. we współpracy z ośrodkiem lub organizacją zajmującą się integracją. Warto zaprosić również uchodźców – mogą wziąć w nim udział lub aktywnie je współtworzyć.
 
 
Lekarz
Twoja pomoc może być szczególnie cenna na tzw. szlaku, czyli w tych krajach, w których uchodźcy przebywają w obozach przejściowych. Jeśli nie masz możliwości wyjazdu, możesz też zgłosić się do jednej z działających w Polsce organizacji pomagających uchodźcom.
 

Jeśli zastanawiasz się nad wyjazdem, przeczytaj koniecznie rozdział o wolontariacie za granicą.

 
 
Nauczyciel
Poprowadzenie w szkołach lekcji o uchodźcach i ich kondycji może być jedyną szansą, by uczniowie uzyskali rzetelną, niezmanipulowaną przez media wiedzę na ten temat. Innym pomysłem na takie wydarzenie może być zaproszenie do szkoły wolontariuszy, którzy bezpośrednio pomagają uchodźcom lub – jeśli istnieje taka możliwość – samych uchodźców. Przeczytaj jak zorganizować lekcję w szkole.
 
 
Pilot wycieczek
Uchodźcy przebywający dłużej w ośrodkach często cierpią na brak zajęć i po prostu się nudzą. Dotyczy to zarówno dzieci, jak i dorosłych. Zorganizowanie dla nich wycieczek po okolicy może być dobrym sposobem nie tylko zapewnienia rozrywki, ale też integrowania i oswajania ich z otoczeniem.
 
 
Prawnik
Pomoc prawna to ważny aspekt działania na rzecz uchodźców. Często potrzebują oni porad z wielu różnych dziedzin prawa. Najlepiej będzie, jeśli zgłosisz się do jednej z organizacji zajmujących się interwencjami i poradami prawnymi (ich listę znajdziesz tutaj) – ich pracownicy będą wiedzieli, gdzie Twoje umiejętności mogą się przydać.
 
 
Psycholog
Pomoc psychologiczna jest uchodźcom bardzo potrzebna. Często są to ludzie po traumatycznych doświadczeniach, niepewni swojej przyszłości. Możesz wyjechać za granicę albo zaangażować się poprzez organizacje udzielające wsparcia i pomocy tu, na miejscu. Tutaj znajdziesz listę organizacji świadczących pomoc psychologiczną.
 
 
Ratownik medyczny
Twoje zdolności mogą być niezwykle cenne przede wszystkim w obozach lub na szlaku, gdzie pomoc medyczna jest potrzebna cały czas. Jednak równie ważne może być np. zorganizowanie kursu pierwszej pomocy w ośrodku dla uchodźców w Polsce; możesz potraktować takie szkolenie jako formę zajęć integracyjnych dla młodzieży z różnych kręgów kulturowych, w tym Polaków.
 
 
Specjalista ds. funduszy unijnych
Twoja wiedza może być niezwykle cenna dla wielu organizacji pozarządowych działających na rzecz uchodźców. Ich listę znajdziesz tutaj.
 
 
Trener sportowy
Dobrą formą pomocy może być np. zorganizowanie zajęć sportowych w znajdujących się na terenie Polski ośrodkach dla uchodźców. Pamiętaj, że sport to świetna metoda integracji oraz sposób na przełamywanie barier i wzajemnej niechęci, zwłaszcza u młodzieży.
 
 
Tłumacz
Twoja pomoc może być cenna w wielu miejscach i sytuacjach, np. w ośrodkach dla uchodźców lub podczas ich wizyt w urzędach. Możesz się też przydać w niejednej spośród organizacji pomagających uchodźcom.
 

Wolontariusze o wolontariacie

Wolontariusze o wolontariacie

Zapytaliśmy wolontariuszy pracujących z uchodźcami o ich doświadczenia związane z pomaganiem. Tutaj znajdziesz ich odpowiedzi
 
  
Nie istnieje ktoś taki jak „wolontariusz idealny”. Każdy ma inne motywacje, potrzeby i umiejętności. Każdy zwraca uwagę na inne kwestie związane z pomaganiem. Każdy co innego czerpie z wolontariatu. A jednak wszyscy robią to samo – zmieniają fragment świata na lepszy.
 
Poniższe świadectwa pozwolą Ci lepiej zrozumieć, na czym polega wolontariat i czego możesz się spodziewać podczas pracy pomocowej. Najlepiej jest bowiem czerpać z cudzych doświadczeń.
 
 
Czym się zajmujesz (poza wolontariatem)?
 
„Organizuję szkolenia i eventy dotyczące bezpieczeństwa higieny pracy, bezpieczeństwa przeciwpożarowego i pierwszej pomocy”.
 
„Obecnie pracuję, ale w czasie, gdy byłam wolontariuszką w ośrodku dla cudzoziemców w Białej Podlaskiej, studiowałam i pracowałam dorywczo”.
 
„Pracuję zawodowo jako psycholog”.
 
„Zajmuję się moim gospodarstwem domowym, czyli jestem kurą domową”.
 
„Jestem urzędnikiem”.
 
„Zajmuję się dziennikarstwem i blogowaniem”.
  

Zobacz jak wykorzystać swój zawód i kompetencje w pracy z uchodźcami.

 
 
Czym zajmujesz się jako wolontariusz/ka?
  
„Jako wolontariuszka działam na rzecz Stowarzyszenia Jeden Świat. Oprócz wyjazdów na workcampy i koordynacji jednego z nich, wraz z grupą wolontariuszy działamy na rzecz wielokulturowości. Do tej pory udało nam się z organizować Tydzień przeciwko rasizmowi, w którego skład wchodziła «Żywa biblioteka» (spotkania z ludźmi z innych kultur), konferencje czy gra miejska pokazująca wielokulturową stolicę. Wszystko to organizowałam bez żadnego budżetu, za darmo”.
 
„Wraz z grupą wolontariuszy, w której działam (Inkubator Wolontariatu), zorganizowaliśmy gotowanie z uchodźcami. Razem z osobami z Gruzji, Kirgistanu, Czeczenii i Ukrainy pod gołym niebem przygotowywaliśmy regionalne potrawy – zarówno polskie knedle i kopytka, jak i gruzińskie chaczapuri czy czeczeńską zupę. Niewielkim nakładem finansowym (250 zł) najadło i zintegrowało się prawie 40 osób. To był wspaniały czas – gotowaliśmy, tańczyliśmy i graliśmy w gry wielokulturowe. Byli zarówno dorośli, jak i dzieci, Polacy i uchodźcy. To ma sens”.
 
„Do moich zadań w ośrodku dla uchodźców należało przygotowanie i prowadzenie zajęć dla dzieci, była to głównie nauka podstawowych zwrotów w języku polskim poprzez zabawę. Organizowaliśmy też takie imprezy jak mikołajki czy dzień dziecka w ośrodku”.
 
„Animuję zajęcia z dziećmi (głównie uchodźcami), asystuję uchodźcom przy załatwianiu różnych spraw, pomagam logistycznie przy organizacji wydarzeń”.
 
„Pomagam w organizowaniu wszelkich zbiórek na rzecz uchodźców. Co zbieramy? Odzież, rowery laptopy, kosmetyki czy walizki. Bardzo często moim głównym zadaniem jest przewożenie tych rzeczy lub ich sortowanie”.
 
„Robię rozeznanie w kwestii potrzeb w niemieckich obozach dla uchodźców, obmyślam, jak to najlepiej rozegrać, znajduję miejsca i ludzi do pomocy, koordynuję ich, a potem przekazuję uchodźcom to, co udało się zebrać w Polsce”.
  

Zobacz listę organizacji zajmujących się pomocą uchodźcom, w których możesz zostać wolontariuszem.

 
 
Dlaczego to robisz?
  
„Bo nie mogę żyć, udając, że dookoła mnie nie ma ludzi, którzy potrzebują mojego wsparcia”.
 
„Organizując grę czy żywą bibliotekę, chciałam pokazać mieszkańcom Warszawy, jak to miasto jest różnorodne, jak wiele dobrego dzieje się wokół nas za sprawą ludzi z innych kultur”.
 
„Poprzez te działania chciałam, żeby Polacy mniej bali się uchodźców, żeby zobaczyli, że są to tacy ludzie jak my”.
 
„Wspólne gotowanie zrodziło się z tego, iż często zauważaliśmy, że uchodźcy trzymają się tylko w swoich grupach, nie integrują się z Polakami. Wynikało to nie tylko z barier językowych, bo one często są najmniejszym problemem. Było raczej efektem braku otwartości u nas, młodych ludzi, którzy żyją swoim życiem, nie oglądając się na innych”.
 
„Interesuje się polityką i sytuacją w krajach dotkniętych kryzysami, wojną oraz katastrofami”.
 
„Lubię dzieci, wolontariat na rzecz innych, znam język rosyjski, który przydał mi się w pracy z dziećmi głównie narodowości gruzińskiej jako język kontaktowy (to trochę ułatwiło wolontariat), bardzo lubiłam organizować gry i zabawy dla dzieci”.
 
„Miałam więcej wolnego czasu, który chciałam dobrze wykorzystać, przy okazji się czegoś ucząc. Uśmiech i radość dzieci były najlepszą nagrodą dla wolontariuszy”.
 
„Bo lubię. Bardzo mnie to interesuje, czuję się przez to spełniony, poznaję świat z ludźmi innymi niż ja, wykorzystuję umiejętności zawodowe i życiowe z pożytkiem dla innych”.
 
„Lubię czynić dobro. Pomaganie innym pozwala mi zasypiać z myślą, że ten dzień nie był dniem straconym. Mogę też oderwać się od mojej codzienności”.
 
„Nie chcę stać bezczynnie, kiedy drugi człowiek potrzebuje mojej pomocnej dłoni”.
 
„Daje mi to satysfakcję”.
 
„Bo nie wyobrażam sobie, żeby w obecnej sytuacji nic nie robić. A skoro umiem zrobić rozeznanie czy zmotywować innych – robię to”.
 
 
Jakie cechy i umiejętności przydają się w Twoich działaniach?
  
„Otwartość na świat, umiejętność nietworzenia barier, zaufanie do ludzi. Ale też energiczność, odwaga i zaangażowanie (nie ma że się nie da!)”.
 
„Asertywność, umiejętność realnej oceny sytuacji”.
 
„Najważniejsze to chcieć :). Jestem obowiązkowa, a to ważne, bo dzieci czekały przed salą na każde zajęcia, zawsze zbierała się spora grupa”.
 
„Nie można się zrażać do obcokrajowców. My jako grupa wolontariuszy byliśmy otwarci i ze strony mieszkańców ośrodka nie spotkaliśmy się z żadnym negatywnym zachowaniem”.
 
„Łatwość nawiązywania kontaktów, empatia oraz prawo jazdy”.
 
„Ciekawość świata, cierpliwość, upór”.
 
„Wykształcenie psychologiczne, znajomość języków obcych, doświadczenie i znajomość zasad działania trzeciego sektora”.
 
„Sprecyzowane oczekiwania wobec wolontariatu”.
 
„Empatia (żeby zrozumieć potrzeby innych ludzi), umiejętność robienia nowych rzeczy i zajmowania się kilkoma sprawami naraz, doświadczenie w koordynacji, kontakty”.
 

Zobacz jak się przygotować do wolontariackiego wyjazdu za granicę.

 
 
Co daje Ci wolontariat?
 
„Radość, wolność, energię na każdy kolejny dzień. Dzięki wolontariatowi rozwijam się, uczę tolerancji, cierpliwości i współpracy”.
 
„Dzięki byciu wolontariuszką czuję, że mam wpływ”.
 
„Dużo wiedzy i umiejętnego podejścia do różnych osób (rozpoznania, kiedy ktoś czegoś potrzebuje, a kiedy chce wykorzystać system)”.
 
„Każdy wolontariat daje mi ogromną radość i satysfakcję, daje też możliwość rozwijania moich mocnych stron i ukrytych talentów”.
 
„To okazja do spotkania niesamowitych i pozytywnie zakręconych ludzi, z którymi można robić różne rzeczy – i to wszystko zupełnie bezinteresownie”.
 
„Daje mi możliwość poznania innych ludzi, innej kultury i obyczajów”.
 
„Satysfakcję”.
 
„Miałabym okropne wyrzuty sumienia, gdybym nic nie robiła. Kiedy widzę, że to, co robię, działa (że zbiórka się udała, że komuś udało się w czymś pomóc), to nie czuję się bezsilna i czuję, że spędzam czas na czymś, co ma sens”.
 
 
Jakie są Twoje wskazówki dla osób, które również chciałyby zaangażować się w wolontariat?
  
„Wolontariat wcale nie jest dla ludzi młodych, tak jak się powszechnie uważa. Pracowałam i pracuję wolontariacko z ludźmi w różnym wieku”.
 
„Nie można generalizować w żadną stronę. Nie wszyscy są «biednymi uchodźcami», ale też nie każdy chce wykorzystać system. Na pewno dzieci potrzebują wolontariuszy i kogoś, kto się nimi trochę zajmie”.
 
„Najważniejsze to chcieć, chcieć dać coś z siebie dla kogoś, kto tego potrzebuje. I to dać zupełnie bezinteresownie, nie zrażając się, nie patrząc przez pryzmat uprzedzeń, choć oczywiście zawsze trzeba zachować zdrowy rozsądek”.
 
„Znajomość języków obcych ułatwia sprawę, bo ja nie mówię po żadnemu i czasem jest to utrudnienie”.
 
„Nie należy się zrażać niepowodzeniami”.
 
„Uważaj, żeby się nie zaangażować «za bardzo», nie zawalić innych części życia (a łatwo o to!). Lepiej coś robić godzinę tygodniowo przez rok niż po dwóch tygodniach pracy non stop się wypalić. Tak jest lepiej i dla Ciebie, i dla tych, którym pomagasz”.
 
„Dobrze jest mieć świadomość, że wolontariat rządzi się własnymi prawami – że ludzi nie da się do niczego zmusić, ciężko od nich oczekiwać, należy okazać wdzięczność. Myślę, że emocjonalnie nie jest to proste”.
 

Od czego zacząć?

Od czego zacząć?,Pomagaj uchodźcom jako wolontariusz

Nie sposób przecenić ogromnej roli wolontariuszy w działaniach na rzecz uchodźców. Dlaczego warto zostać wolontariuszem? W jaki sposób możesz wykorzystać swój czas i umiejętności? Gdzie możesz pomagać?
 
 
Na pewno wiele razy słyszałeś ten termin, ale czy wiesz, co on tak naprawdę oznacza? Jego międzynarodowa definicja powstała w Centrum Studiów nad Społeczeństwem Obywatelskim na Uniwersytecie Johna Hopkinsa w Stanach Zjednoczonych. Zgodnie z nią wolontariat to „nieodpłatna, dobrowolna praca świadczona na rzecz osób nieznajomych (spoza rodziny lub najbliższego grona przyjaciół czy sąsiadów), środowiska naturalnego, społeczeństwa lub społeczności lokalnej, podejmowana indywidualnie albo w ramach organizacji lub instytucji publicznej”.
 
Jest to bardzo pojemny termin. Nie należy kojarzyć go wyłącznie z programami realizowanymi przez wiele organizacji, czy też z wykonywaniem mechanicznych działań, niewymagających szczególnych kompetencji. Wolontariat może być bardzo ciekawym, rozwijającym doświadczeniem, realnie zmieniającym świat. I nawet w tak wąskiej dziedzinie jak pomoc uchodźcom może mieć bardzo różny charakter, dając wolontariuszowi szeroki wachlarz możliwości działania.
 
Po lekturze następnych rozdziałów na pewno znajdziesz odpowiedni dla siebie pomysł i sposób na zaangażowanie się w bezpośrednią pomoc uchodźcom.
 
 
Dlaczego wolontariusze są potrzebni?
 
Przypomnij sobie niedawne doniesienia medialne i obrazki z tzw. bałkańskiego szlaku. Pojawienie się w Europie niespotykanej dotąd w tak krótkim czasie liczby uchodźców pokazało nie tylko polityczną słabość Unii Europejskiej, ale także nieskuteczność dużych międzynarodowych organizacji i instytucji pomocowych w sytuacji nagłego kryzysu. Ich obecność bywała w wielu miejscach jedynie symboliczna, a największy ciężar zaspokajania podstawowych życiowych potrzeb setek tysięcy ludzi spoczął na wolontariuszach. Ludzie z całego świata, świadomi powagi sytuacji i ogromnych potrzeb, rzucali wszystko, by przyjechać na Bałkany i choć trochę pomóc. Ich rola była i wciąż jest nie do przecenienia. Zarówno na bałkańskim szlaku, jak i w Turcji, Libanie, Bułgarii czy w tak wydawałoby się zorganizowanym kraju jak Niemcy.
 

Dowiedz się więcej o sytuacji uchodźców w Europie.

 
A jaki wolontariat naprawdę potrzebny jest w Polsce? Z pewnością ze względu na stosunkowo niewielką liczbę uchodźców skala problemu nie jest tak duża jak w wielu innych europejskich krajach, nie znaczy to jednak, że pomoc nie jest potrzebna. Skomplikowane procedury, problemy mieszkaniowe, bariery językowe i kulturowe, brak pracy czy niewydolne programy integracyjne to tylko niektóre problemy, z jakimi borykają się uchodźcy w Polsce. Do tego dodać należy niedofinansowanie pozarządowych organizacji zajmujących się pomocą i niestety coraz częstsze ostatnio postawy ksenofobiczne w naszym społeczeństwie. Nie musisz więc wyjeżdżać z Polski, by pomagać uchodźcom.
 

Dowiedz się więcej o sytuacji uchodźców w Polsce.

 
 
Jak mogę działać?
 
Wachlarz możliwości jest ogromny, ale na początku musisz sobie odpowiedzieć na kilka pytań. Na przykład: ile czasu jesteś gotów poświęcić na pracę wolontariacką? Wolisz realizować powierzone Ci przez kogoś, jasno określone zadania czy działać niezależnie? Preferujesz bezpośredni kontakt z ludźmi, którym pomagasz, czy wolisz działać organizacyjnie? Wolisz wspierać inicjatywy lokalne czy chciałbyś pojechać za granicę? A może masz jakieś konkretne umiejętności lub kompetencje, które przydadzą się w działaniach na rzecz uchodźców?
 
 
Organizacje
 
Jedną z możliwości jest praca wolontariacka dla już działającej w tym zakresie organizacji pozarządowej czy instytucji państwowej (np. lokalnych ośrodków pomocy czy urzędów). Zgłoszenie się do organizacji ma swoje zalety, szczególnie jeśli wcześniej nie próbowałeś swoich sił jako wolontariusz i wolisz na początku nie brać na barki zbyt dużej odpowiedzialności – decyzyjność wolontariusza z reguły jest tam ograniczona do minimum, ważniejsza jest skuteczność w wykonywaniu powierzonych zadań.
 
Ten wybór może być dla Ciebie właściwy również wtedy, gdy wiesz, że chcesz pomagać, ale nie do końca potrafisz zdefiniować działania, w których sprawdzisz się najlepiej. W takiej sytuacji pracownicy organizacji, wykorzystując sprawdzone narzędzia analityczne (ankiety, formularze itp.), mogą pomóc Ci wybrać funkcję skrojoną na Twoją miarę.
 

Zobacz, jakie organizacje działają w Polsce na rzecz uchodźców. Na pewno którejś z nich przyda się Twoja pomoc.

 
 
Wolontariat indywidualny
 
Jeśli wiesz dokładnie, co chcesz zrobić, i nie boisz się odpowiedzialności, spróbuj wziąć sprawy w swoje ręce. Może to dotyczyć zarówno działań lokalnych, jak np. pomoc konkretnym osobom lub zorganizowanie zbiórki wśród znajomych, jak i spontanicznych, interwencyjnych podróży za granicę, do miejsc, gdzie najbardziej potrzebne są ręce do pracy. Wspomnieliśmy już o ogromnej roli wolontariuszy w wielu kryzysowych miejscach na uchodźczym szlaku. To właśnie oni często jako pierwsi byli na miejscu i nieśli natychmiastową pomoc. Wynika to z pewnego bezwładu w działaniach wielu organizacji, związanego głównie z biurokracją, procesem podejmowania decyzji i oczywiście sposobem ich finansowania. Będąc niezależnym, możesz reagować szybciej i być tam, gdzie dużych organizacji nie ma lub po prostu nie dają sobie rady.
 
Jeśli w miejscu, w którym chcesz pracować, obecne są już inne organizacje czy inicjatywy, koniecznie skontaktuj się z nimi i spróbuj skoordynować działania. Możesz im pomagać lub działać niezależnie, ale na pewno nie warto sobie nawzajem przeszkadzać. O tym przeczytasz więcej w rozdziale Wolontariat za granicą, ale dotyczy to oczywiście także działań w Polsce.
 
 
Wolontariat pracowniczy
 
Ten sposób niesienia pomocy jest dobrze znany w krajach Europy Zachodniej, w Polsce – na szczęście – również powoli zaczyna zyskiwać popularność. Na czym polega? Inicjatorem wolontariatu pracowniczego jest z reguły pracodawca, który motywuje swoich pracowników do wykorzystania czasu pracy na rzecz pomocy osobom potrzebującym lub instytucjom pomocowym. Pracownicy mogą bezpośrednio wykorzystać swoje umiejętności i wiedzę związane ze specjalizacją firmy (np. zespół prawników, który regularnie i nieodpłatnie pomaga wybranej fundacji) albo działać niezależnie od swoich zawodowych kompetencji (przykładem może być danie członkom zespołu dnia wolnego, by mogli pomóc w sortowaniu ubrań dla uchodźców czy odmalowaniu świetlicy w ośrodku dla cudzoziemców).
 
Jeśli zatem jesteś właścicielem albo dyrektorem firmy, zastanów się, czy nie wypróbować takiej formy wolontariatu. Może on mieć wiele pozytywnych skutków nie tylko dla Ciebie, ale i dla samej firmy, jak chociażby poprawa wizerunku czy lepsza integracja zespołu. Jeśli natomiast jesteś pracownikiem, ale w Twojej firmie nie ma takiego programu, to świetny moment, byś zaproponował go przełożonym. Fakt, że do tej pory go nie stosowali, nie musi wcale wynikać z braku wrażliwości społecznej. Po prostu nie wszyscy znają ten mechanizm.
 
 
Wolontariat a kompetencje
 
Wbrew pozorom, by sprawdzić się w roli wolontariusza, często nie musisz mieć rzadkich zdolności czy specjalistycznych kompetencji. Sposobów na niesienie pomocy jest tak wiele, że każdy może znaleźć swoją ścieżkę. I to niezależnie od tego, czy wybierzesz pracę w Polsce, czy za granicą. Jeśli lubisz pracować z dziećmi, bardzo przydasz się zarówno w lokalnych ośrodkach pomocy cudzoziemcom, jak i na szlaku. Potrafisz gotować? Świetnie – możesz wspomóc przenośną kuchnię, która przygotowuje gorące posiłki dla migrantów przebywających w obozie w Grecji, albo wziąć udział w coraz bardziej popularnych międzykulturowych spotkaniach kulinarnych w Polsce, będących świetnym pomysłem na przełamywanie barier i integrację.
 
Jest też parę rzadkich lub wyjątkowo przydatnych kompetencji, których szkoda byłoby nie wykorzystać. Jesteś prawnikiem? Możesz pomóc w objaśnianiu zawiłości procesów administracyjnych, przez jakie muszą przechodzić uchodźcy będący w trakcie procedury. Możesz również pomagać w wypełnianiu dokumentów lub pilnować, by prawa uchodźców były w pełni respektowane. Większość pozarządowych organizacji przyjmie taką pomoc z otwartymi ramionami. Podobnie sprawa wygląda w przypadku księgowych. Znasz się na finansach? Na pewno jakaś organizacja lub powstająca właśnie oddolna inicjatywa potrzebuje doradztwa w tej dziedzinie.
 

Przeczytaj o tym, jakie umiejętności i kompetencje możesz wykorzystać w działaniach na rzecz uchodźców

 
 
O czym warto pamiętać, gdy pracuje się z uchodźcami?
 
Takie cechy charakteru jak życzliwość, otwartość na drugiego człowieka czy sumienność to oczywiste wymagania względem każdego wolontariusza. W pracy z migrantami, a szczególnie uchodźcami, warto jednak pamiętać o kilku dodatkowych kwestiach.
 
Nie zapominaj, że często są to osoby, które mają za sobą traumatyczne przeżycia i zostały ciężko doświadczone przez los. Nierzadko straciły cały swój dobytek albo najbliższych członków rodziny. Dlatego nie wypytuj o ich przeszłość, nie dociekaj, skąd wzięli się tu, gdzie są. Szczególnie w przypadku uchodźców, którzy niedawno pojawili się w Europie, wspomnienia te są wciąż świeże i bolesne. Jeśli poczują taką potrzebę, sami opowiedzą Ci swoją historię.
 
Jeśli wiesz, z jakiego kraju pochodzą ludzie, którym będziesz pomagał, dowiedz się czegoś o ich kulturze i obyczajach, aby uniknąć niezręcznych sytuacji. Wzajemny szacunek z pewnością też pozytywnie przełoży się na efektywną współpracę.
 
Jeśli wybrałeś pracę w lokalnym ośrodku, nie wymagaj od cudzoziemców, którzy całe życie spędzili w zupełnie innym kręgu kulturowo-religijnym, aby błyskawicznie przestawili się na nasz styl bycia. Daj im czas na oswojenie się z naszymi zwyczajami. Wyobraź sobie, jak ty zachowywałbyś się w ich położeniu.
 
Choć może to zabrzmieć naiwnie, pamiętaj też, aby często się uśmiechać i okazywać serdeczność. Wielu uchodźców, aby dostać się do Europy, musiało pokonać wyczerpującą, śmiertelnie niebezpieczną drogę, podczas której rzadko mieli okazję spotkać się z życzliwością. Twoja postawa może sprawić, że wreszcie będą mogli poczuć się bezpiecznie.
 
 
Co da Ci wolontariat z uchodźcami?
 
Czy, cytując definicję, „nieodpłatna, dobrowolna praca świadczona na rzecz osób nieznajomych” może i powinna w ogóle dawać korzyści?
 
Po pierwsze – to banał, ale warto o nim przypominać – pomagając innym, zmieniasz świat na lepszy. Jeśli dzięki temu poczujesz się lepiej i jeśli jest to jeden z powodów Twoich działań, nie musisz mieć wyrzutów sumienia. To nie egoizm. Nie musisz oczywiście zaraz wpadać w samouwielbienie – po prostu poczucie satysfakcji z robienia dobrych rzeczy to bardzo dobra i zdrowa motywacja.
 
Dzięki pracy wolontariackiej możesz się również bardzo dużo nauczyć. O sobie, o innych ludziach i wielu mechanizmach, z którymi w innych działaniach prawdopodobnie byś się nie zetknął. Wiele z tych doświadczeń i nabytych umiejętności może Ci się później przydać w życiu i prywatnym i zawodowym. Większość pracodawców docenia fakt umieszczenia wolontariatu w CV. To dobrze świadczy o charakterze kandydata i jego podejściu do pracy.
 
Najwyższy więc czas działać! Z lektury kolejnych rozdziałów dowiesz się znacznie więcej o tym, gdzie i jak możesz pomóc. Dotyczą one głównie bezpośrednich działań pomocowych, ale oczywiście nie wyczerpują wszystkich możliwości pomagania uchodźcom. Przejrzyj pozostałe teksty w sekcji Działaj!
 

Dowiedz się, dlaczego inni pomagają uchodźcom. Przeczytaj relacje wolontariuszy.